Người Nùng
Gồm nhiều nhóm địa phương như Nùng Giang, Nùng An, Nùng Phàn Slình, Nùng Inh, Nùng Lòi, Nùng Cháo, Nùng Dín, Nùng Quý Rỉn. Sống xen kẽ và có nhiều phong tục chung với người Tày.
Những câu sli hai giọng cao thấp quấn quýt ở phiên chợ, tiếng trống thanh la của đội sư tử mèo ngày đầu năm, và màu chàm trên áo, trên khăn.
- Dân số
- Khoảng 1,08 triệu người (Tổng điều tra 2019)
- Sống chủ yếu ở
- Đông Bắc: đông nhất ở Lạng Sơn và Cao Bằng; ngoài ra ở Thái Nguyên (gồm Bắc Kạn cũ), Tuyên Quang (gồm Hà Giang cũ), Lào Cai, Bắc Ninh (Bắc Giang cũ) và Tây Nguyên
- Ngôn ngữ
- Tiếng Nùng, nhóm Tày - Thái, ngữ hệ Thái - Kadai
Phong tục, lễ hội của người Nùng
- Lễ Tết Tết của người Nùng Tết của người Nùng cần chuẩn bị gì: gà thiến, bánh chưng dài, bánh khảo; múa sư tử mèo, then mừng năm mới, điều kiêng và điểm khác Tết người Kinh. Trùng Tết Nguyên Đán, không khí Tết kéo dài suốt tháng Giêng âm lịch
- Nếp sống Hát sli của người Nùng Hát sli của người Nùng: sli nghĩa là thơ, lối hát đối đáp hai giọng không nhạc đệm, ba chặng của một cuộc hát, sli ở chợ phiên và đám cưới. Chợ phiên, hội xuân, đám cưới, mừng nhà mới, khi bản có khách
- Lễ Tết Múa sư tử mèo của người Nùng Múa sư tử mèo của người Nùng, Tày xứ Lạng: ý nghĩa xua tà ma đầu năm, đội múa gồm những ai, nghi lễ đón và trả sư tử, cách mời đội múa. Dịp năm mới, tháng Giêng; lễ hội, khai trương, khánh thành
- Tín ngưỡng Thực hành Then của người Tày Then là gì? Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái, di sản UNESCO 2019: thầy then, đàn tính, các loại lễ then và cách gia đình chuẩn bị một buổi then. Quanh năm, nhiều nhất dịp đầu năm mới, mừng thọ, khi gia đình có việc cần cầu an
- Lễ hội Lễ hội Lồng tồng của người Tày, Nùng Lễ hội Lồng tồng của người Tày, Nùng: lễ vật cần chuẩn bị, diễn biến lễ xuống đồng, tung còn, kinh nghiệm dự hội và điều cần tránh. Tháng Giêng âm lịch, mỗi nơi một ngày
Người Nùng ở Việt Nam
Người Nùng sống tập trung ở vùng Đông Bắc, đông nhất tại Lạng Sơn và Cao Bằng. Theo một nghiên cứu của Viện Dân tộc học, ở Cao Bằng người Nùng chiếm khoảng một phần ba dân số toàn tỉnh. Phần lớn người Nùng ở Việt Nam có nguồn gốc từ Quảng Tây (Trung Quốc), đến sinh sống khoảng 200 đến 300 năm nay. Sau năm 1975, nhiều gia đình Nùng còn di cư vào Tây Nguyên lập nghiệp.
Tên các nhóm Nùng phần lớn gắn với vùng quê cũ của tổ tiên: Nùng Inh, Nùng Phàn Slình, Nùng An, Nùng Lòi, Nùng Quý Rỉn… Mỗi nhóm có chút khác biệt về tiếng nói, trang phục và lễ nghi, nhưng cùng chung nhiều nét văn hóa: nhà sàn hoặc nhà đất trình tường, ruộng nước dưới thung lũng, nương ngô trên sườn đồi, chợ phiên là nơi gặp gỡ.
Một năm của người Nùng
- Tết Nguyên Đán: cúng tổ tiên, gói bánh chưng, làm khau nhục, xôi màu. Đầu năm, đội múa sư tử mèo được mời vào nhà múa để xua tà ma, cầu một năm may mắn.
- Tháng Giêng: lễ hội Lồng tồng xuống đồng, tung còn, và những cuộc hát sli giao duyên ở chợ xuân.
- Tháng Ba âm lịch: tảo mộ Thanh Minh.
- Rằm tháng Bảy: ở nhiều nơi là Tết lớn thứ hai trong năm, cúng tổ tiên, làm bánh, mổ vịt.
- Quanh năm: các nghi lễ then cầu an, giải hạn, mừng thọ; hát sli trong đám cưới, mừng nhà mới.
Trang phục và màu chàm
Trang phục truyền thống của người Nùng là bộ quần áo nhuộm chàm, ít hoa văn, khăn đội đầu cũng màu chàm. Áo nữ thường dài quá hông, cài cúc bên nách phải; mỗi nhóm có cách quấn khăn, cách viền áo riêng để nhận ra nhau.
Nổi bật hơn cả là trang phục cô dâu Nùng Dín ở Lào Cai: cổ áo, ống tay, đầu khăn và mặt hài thêu hoa văn mây, con bướm, dây leo, lá dương xỉ với các màu hồng, tím, xanh đen; trên cổ áo và khăn đính hạt cườm bạc xếp theo hình núi non, sóng nước. Giao diện trang này lấy cảm hứng từ chính những chi tiết đó: nền chàm ngả tím, hàng cườm bạc hình núi, đường sóng và điểm thêu hồng.
Ứng xử khi đến bản người Nùng
- Không ngồi quay lưng hay chĩa chân về phía bàn thờ tổ tiên, không treo đồ lên chỗ thờ.
- Không bước qua bếp lửa, không gác chân lên kiềng bếp.
- Thấy cành lá xanh hoặc dấu kiêng cắm trước cửa, đừng tự ý vào: nhà đang có người ốm, có trẻ mới sinh hoặc đang làm lễ.
- Khi đội sư tử mèo hoặc thầy then đang làm lễ, không chen vào giữa, không chạm vào đạo cụ.
- Hỏi trước khi chụp ảnh, nhất là người cao tuổi và các cô gái đang hát sli.
Câu hỏi thường gặp
Người Nùng có bao nhiêu nhóm?
Người Nùng có hơn chục nhóm địa phương. Các nhóm thường được nhắc đến là Nùng Giang, Nùng An, Nùng Phàn Slình, Nùng Inh, Nùng Lòi, Nùng Cháo, Nùng Dín, Nùng Quý Rỉn, Nùng Xuồng. Tên nhóm phần lớn gắn với vùng quê cũ của tổ tiên.
Người Nùng và người Tày khác nhau thế nào?
Hai dân tộc cùng nhóm ngôn ngữ Tày - Thái, sống xen kẽ và có nhiều phong tục chung như then, Lồng tồng, tung còn. Người Tày định cư lâu đời hơn ở vùng này, còn phần lớn người Nùng đến trong vài thế kỷ gần đây. Người Nùng có hát sli, người Tày có hát lượn; múa sư tử mèo ban đầu là của người Nùng rồi được người Tày tiếp nhận.
Sli là gì?
Sli trong tiếng Nùng nghĩa là thơ. Hát sli là lối hát đối đáp, hai giọng cao thấp hòa vào nhau, không có nhạc đệm, thường hát ở chợ phiên, hội xuân, đám cưới, mừng nhà mới.
Nguồn tham khảo
- Giao lưu văn hóa của người Nùng ở biên giới tỉnh Cao Bằng, Tạp chí Dân tộc học.
- Trang phục của người Nùng ở Cao Bằng, báo Nhân Dân.
- Độc đáo trang phục cô dâu của người Nùng Dín, báo Lào Cai.
- Độc đáo điệu hát Sli của dân tộc Nùng, báo Nhân Dân.
- Múa sư tử mèo ngày Tết, VnExpress.