Tết của người Nùng
Tết của người Nùng cần chuẩn bị gì: gà thiến, bánh chưng dài, bánh khảo; múa sư tử mèo, then mừng năm mới, điều kiêng và điểm khác Tết người Kinh.
- Thời gian
- Trùng Tết Nguyên Đán, không khí Tết kéo dài suốt tháng Giêng âm lịch
- Nơi
- Người Nùng ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Ninh (Bắc Giang cũ)
- Người thực hiện
- Cả gia đình; đội sư tử mèo, thầy then trong các lễ đầu năm
Tóm tắt nhanh
- Khi nào: cùng ngày Tết Nguyên Đán với người Kinh; vui xuân kéo dài cả tháng Giêng.
- Cần chuẩn bị: gà trống thiến, bánh chưng gói dài, bánh khảo tự làm, xôi màu, bánh rán, khau nhục, lạp sườn.
- Phong tục riêng: mời đội múa sư tử mèo vào nhà mùng 1, mùng 2; làm then mừng năm mới; hát sli ở chợ xuân.
- Khác Tết người Kinh: bánh chưng hình trụ, bánh khảo là "thước đo" tài nội trợ, sư tử mèo thay cho múa lân.
Người Nùng ăn Tết Nguyên Đán cùng ngày với người Kinh và người Tày. Sống xen kẽ với người Tày từ lâu, Tết của người Nùng có nhiều điểm giống người Tày, nhưng cũng có những nét chỉ người Nùng mới có, nổi bật nhất là đội sư tử mèo đi chúc Tết từng nhà.
Tết của người Nùng khác gì Tết của người Kinh?
Tết của người Nùng và người Kinh trùng ngày, cùng thờ cúng tổ tiên và cùng có bánh chưng. Khác biệt nằm ở món ăn, các tục đầu năm và cách vui xuân. Mỗi nhóm Nùng, mỗi vùng có thể khác đôi chút.
| Điểm so sánh | Người Nùng | Người Kinh |
|---|---|---|
| Bánh chưng | Gói dài hình trụ | Hình vuông |
| Món không thể thiếu | Gà trống thiến, bánh khảo, xôi màu, khau nhục, lạp sườn | Giò, nem, dưa hành, thịt đông, gà luộc |
| Bánh mời khách | Bánh khảo nhà tự làm, khách khen chê tay nghề gia chủ | Mứt, bánh kẹo mua sẵn |
| Đầu năm | Mời đội múa sư tử mèo vào nhà xua tà ma, cầu may | Múa lân ở phố, xông đất |
| Nghi lễ đầu năm | Nhiều nhà mời thầy then làm lễ mừng năm mới, cầu an | Đi lễ chùa, đền đầu năm |
| Vui xuân | Hát sli, Lồng tồng, tung còn suốt tháng Giêng | Hội làng, chơi xuân đến rằm |
Tết của người Nùng có ý nghĩa gì? Nguồn gốc
Như các dân tộc khác, Tết là dịp người Nùng tạ ơn tổ tiên và thần linh sau một năm làm ăn, sum họp gia đình và cầu một năm mới bình an. Tục mời sư tử mèo vào nhà xuất phát từ niềm tin rằng sư tử xua được tà ma, ôn dịch, mang lại thái bình và may mắn cho năm mới. Theo những người nghiên cứu ở Lạng Sơn, tục múa sư tử ban đầu là của người Nùng Phàn Slình và Nùng Cháo, sau mới lan sang người Tày.
Tết của người Nùng cần chuẩn bị những gì?
Để tết của người Nùng, cần chuẩn bị khoảng 10 món, chia thành 3 nhóm: đồ cúng và món ăn, bánh mời khách và cho các tục đầu năm. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.
Đồ cúng và món ăn
Bánh mời khách
Cho các tục đầu năm
Tết của người Nùng cần làm gì? Các bước thực hiện
Tết của người Nùng gồm 7 bước: (1) làm bánh khảo, gói bánh chưng (cuối tháng Chạp); (2) dọn nhà, chuẩn bị đồ cúng; (3) cúng tất niên và giao thừa; (4) mùng 1, mùng 2 đón sư tử mèo; (5) chúc Tết họ hàng; (6) then mừng năm mới; (7) vui xuân.
- Làm bánh khảo, gói bánh chưng (cuối tháng Chạp): bánh khảo được các nhà tự làm, gói vào giấy màu; bánh chưng gói dài. Đây cũng là lúc cả nhà quây quần, con cháu học cách làm bánh.
- Dọn nhà, chuẩn bị đồ cúng: lau dọn bàn thờ, mổ gà, lợn, làm khau nhục, lạp sườn.
- Cúng tất niên và giao thừa: dâng gà thiến, bánh chưng, xôi, rượu lên bàn thờ tổ tiên, mời tổ tiên về ăn Tết.
- Mùng 1, mùng 2 đón sư tử mèo: đội múa sư tử mèo đi từ nhà này sang nhà khác; gia chủ mời đội vào sân múa chúc Tết, mừng phong bao lấy may.
- Chúc Tết họ hàng: con cháu mang gà, bánh, rượu đi chúc Tết ông bà, bố mẹ hai bên.
- Then mừng năm mới: nhiều gia đình mời thầy then làm lễ cầu an, mừng năm mới trong tháng Giêng.
- Vui xuân: hát sli ở chợ phiên, dự hội Lồng tồng, tung còn.
Tết của người Nùng kiêng những gì?
Khi tết của người Nùng, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.
- Kiêng cãi cọ, nói điều xui xẻo trong những ngày đầu năm.
- Kiêng tự ý đến nhà người khác quá sớm ngày mùng 1 khi chưa được mời; người Nùng sống xen với người Tày nên nhiều bản có chung tục này.
- Không chạm vào đầu sư tử, binh khí của đội múa khi chưa được phép.
- Phong tục mỗi nhóm Nùng, mỗi bản có thể khác; khi đến chơi, hỏi chủ nhà là cách tốt nhất.
Kinh nghiệm đón Tết cùng người Nùng
- Muốn xem sư tử mèo, hãy đến các xã ở Văn Lãng, Cao Lộc, Lộc Bình, Văn Quan, Bình Gia, Tràng Định (Lạng Sơn) vào mùng 1, mùng 2 Tết.
- Được mời ăn bánh khảo thì nên nếm và khen; đó là niềm tự hào của gia chủ.
- Quà chúc Tết hợp phong tục là gà, bánh, rượu; lì xì trẻ em bằng tiền chẵn, mới.
Câu hỏi thường gặp
Người Nùng ăn Tết vào ngày nào?
Người Nùng ăn Tết Nguyên Đán cùng ngày với người Kinh, theo âm lịch. Không khí vui xuân với hát sli, Lồng tồng, then mừng năm mới kéo dài suốt tháng Giêng.
Món ăn Tết không thể thiếu của người Nùng là gì?
Gà trống thiến và bánh chưng gói dài là hai món gần như nhà nào cũng có. Ngoài ra còn bánh khảo tự làm, xôi màu, khau nhục, lạp sườn.
Tết người Nùng và Tết người Tày có giống nhau không?
Khá giống: cùng ngày, cùng bánh chưng dài, nhiều món ăn và kiêng kỵ tương tự, vì hai dân tộc sống xen kẽ lâu đời. Khác biệt nằm ở từng nhóm địa phương; múa sư tử mèo ban đầu là tục của người Nùng, hát sli là của người Nùng còn người Tày hát lượn.
Nguồn tham khảo
- Khái quát về dân tộc Nùng, báo Nhân Dân.
- Món ăn không thể thiếu trong lễ Tết của người Nùng, Hoatieu.
- Múa sư tử mèo ngày Tết, VnExpress.
- Hương vị mâm cỗ ngày Tết của các dân tộc ở Cao Bằng, báo Đại Đoàn Kết.
- Tập quán ăn uống của người Nùng ở vùng biên giới Cao Bằng, Tạp chí Dân tộc học.