Nếp Việt

Lễ TếtPhong tục người Nùng

Múa sư tử mèo của người Nùng

Múa sư tử mèo của người Nùng, Tày xứ Lạng: ý nghĩa xua tà ma đầu năm, đội múa gồm những ai, nghi lễ đón và trả sư tử, cách mời đội múa.

Thời gian
Dịp năm mới, tháng Giêng; lễ hội, khai trương, khánh thành
Nơi
Người Nùng, Tày ở Lạng Sơn (Văn Lãng, Cao Lộc, Bình Gia…) và Cao Bằng
Người thực hiện
Đội múa 8 đến 16 người

Tóm tắt nhanh

  • Là gì: điệu múa dân gian kết hợp múa, nhạc, võ và trò diễn; đầu sư tử có khuôn mặt giống mèo.
  • Tên gọi khác: kỳ lằn, phụ, loòng phụ, phụ mèo, tùy vùng.
  • Ý nghĩa: xua tà ma, ôn dịch, cầu một năm mới bình an, sung túc.
  • Di sản: công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017.

Đầu năm ở xứ Lạng, tiếng trống, thanh la dồn dập từ đầu bản báo hiệu đội sư tử mèo đang đến. Con sư tử với cái đầu tròn, đôi mắt to như mắt mèo, theo sau là những người đeo mặt nạ khỉ, đười ươi, tay cầm đinh ba, đoản đao, đi từ nhà này sang nhà khác chúc Tết.

Múa sư tử mèo có ý nghĩa gì? Nguồn gốc

Người Nùng, Tày tin rằng sư tử xuất hiện sẽ xua đuổi tà ma, diệt ôn dịch, mang lại thái bình. Mời được đội sư tử vào nhà múa đầu năm là mong một năm may mắn, sung túc. Ngoài dịp Tết, sư tử mèo còn múa trong lễ hội dân gian, khai trương, khánh thành.

Theo những người nghiên cứu ở Lạng Sơn, tục múa sư tử ban đầu chỉ có ở người Nùng, gồm nhóm Nùng Phàn Slình và Nùng Cháo. Sống xen kẽ, giao lưu lâu đời, người Tày dần tiếp nhận và nay cả hai dân tộc cùng gìn giữ. Năm 2017, múa sư tử của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Mời đội múa sư tử mèo cần chuẩn bị những gì?

Để mời đội múa sư tử mèo, cần chuẩn bị khoảng 10 món, chia thành 2 nhóm: người và vai và đạo cụ. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.

Người và vai

Đạo cụ

Mời đội múa sư tử mèo cần làm gì? Các bước thực hiện

Mời đội múa sư tử mèo gồm 6 bước: (1) cúng đón sư tử; (2) đi đường, chào miếu; (3) vào nhà gia chủ; (4) biểu diễn võ; (5) nhận lộc, chúc Tết; (6) trả sư tử.

  1. Cúng đón sư tử: trước mùa múa, đội làm lễ cúng đón sư tử, ở nhiều nơi tại bờ suối hoặc miếu thổ công, xin phép thần linh cho đội đi múa.
  2. Đi đường, chào miếu: đội vừa đi vừa múa theo nhịp trống, đến các ngôi miếu trong bản thì dừng lại chào và kính bái.
  3. Vào nhà gia chủ: sư tử múa chào trước cửa, vào sân, múa quanh nhà để "quét" điều xui, mang điều lành vào. Khỉ, đười ươi nhảy nhót, trêu đùa, làm trò cho trẻ con và người xem cười.
  4. Biểu diễn võ: các võ sinh trình diễn bài quyền, kiếm, đinh ba, đoản đao xen giữa các màn múa.
  5. Nhận lộc, chúc Tết: gia chủ mừng đội phong bao lấy may, mời chén rượu, rồi đội chuyển sang nhà khác.
  6. Trả sư tử: hết mùa múa, đội làm lễ trả sư tử, cảm tạ thần linh.

Mời đội múa sư tử mèo kiêng những gì?

Khi mời đội múa sư tử mèo, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.

  • Không tự ý cầm, đội thử đầu sư tử hay chạm vào binh khí khi chưa được đội cho phép; với nhiều đội, đầu sư tử là vật thiêng.
  • Không đứng chắn lối đi của sư tử, không kéo đuôi sư tử khi đang múa.
  • Trẻ nhỏ nên được người lớn giữ ở khoảng cách an toàn khi các võ sinh múa binh khí.
  • Gia chủ nên chuẩn bị sẵn phong bao, không để đội phải chờ lâu trước cửa.

Kinh nghiệm xem múa sư tử mèo

  • Thời điểm dễ gặp nhất là những ngày đầu tháng Giêng ở các xã thuộc Văn Lãng, Cao Lộc, Bình Gia (Lạng Sơn) và các lễ hội đầu xuân như Pắc Khuông, Bản Chúc, Kỳ Cùng, Tả Phủ.
  • Muốn mời đội múa về nhà, cửa hàng dịp khai trương, liên hệ câu lạc bộ múa sư tử của xã hoặc nhà văn hóa địa phương.
  • Đội sư tử mèo cũng thường biểu diễn trong các ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc.

Sư tử mèo khác múa lân thế nào?

Đầu sư tử mèo nhỏ, tròn, mặt bè như mặt mèo, màu sắc mộc mạc; khác hẳn đầu lân, đầu sư tử của múa lân sư rồng. Múa sư tử mèo cũng không tách khỏi trò diễn: những nhân vật khỉ, đười ươi đeo mặt nạ trêu chọc sư tử, cùng các màn võ thuật dân tộc, làm buổi múa vừa là nghi lễ vừa là một màn diễn dân gian.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao gọi là sư tử mèo?

Vì đầu sư tử được làm với khuôn mặt tròn, đôi mắt to, trông giống mặt mèo. Tùy vùng, người ta còn gọi là kỳ lằn, phụ, loòng phụ hay phụ mèo.

Múa sư tử mèo là của người Tày hay người Nùng?

Theo những người nghiên cứu ở Lạng Sơn, tục múa sư tử ban đầu có ở người Nùng (Nùng Phàn Slình, Nùng Cháo), sau được người Tày tiếp nhận. Hồ sơ di sản quốc gia năm 2017 ghi nhận đây là di sản của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn.

Một đội sư tử mèo có bao nhiêu người?

Thường từ 8 đến 16 người, gồm người múa sư tử, người đeo mặt nạ khỉ, đười ươi, các võ sinh cầm binh khí và người đánh trống, thanh la.

Nguồn tham khảo