Lễ hội Nàng Hai của người Tày
Lễ hội Nàng Hai (Nàng Trăng) của người Tày ở Cao Bằng: tục mời Mẹ Trăng xuống trần cầu mùa, ba nghi lễ đón, cầu, đưa Hai, lễ vật và lưu ý khi dự hội.
- Thời gian
- Đầu xuân, hai năm một lần vào năm chẵn
- Nơi
- Xã Tiên Thành (Quảng Hòa cũ), tỉnh Cao Bằng; một số nơi khác ở Cao Bằng
- Người thực hiện
- Thầy cúng, bà dẫn, các thiếu nữ chưa chồng
Tóm tắt nhanh
- Ở đâu: bản Nưa Khau, xã Tiên Thành (Cao Bằng), nơi được coi là gốc của lễ hội.
- Khi nào: đầu xuân, hai năm một lần vào năm chẵn.
- Ba nghi lễ: đón Hai, cầu Hai, đưa Hai (còn gọi đón Trăng, cầu Trăng, đưa Trăng).
- Nhân vật: thầy cúng, bà dẫn, Nàng Hai và 12 thiếu nữ chưa chồng mặc áo chàm.
Người Tày ở Cao Bằng tin rằng trên cung trăng có Mẹ Trăng và các nàng tiên con, chăm nom mùa màng cho người dưới trần. Lễ hội Nàng Hai là cuộc hành trình mời Mẹ Trăng và các con gái xuống thăm bản làng, giúp dân trồng cấy, rồi tiễn các nàng về trời.
Lễ hội Nàng Hai có ý nghĩa gì? Nguồn gốc
Nàng Hai trong tiếng Tày là Nàng Trăng. Lễ hội là tục cầu mùa, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, người và gia súc khỏe mạnh. Đây cũng là dịp cộng đồng hát xướng, múa quạt suốt nhiều đêm, gìn giữ những làn điệu cổ của người Tày.
Có nhiều nơi ở Cao Bằng tổ chức lễ hội Nàng Hai với nghi lễ và thời gian khác nhau, nhưng xã Tiên Thành được coi là nơi khởi sinh. Lễ hội Nàng Hai đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Dự lễ hội Nàng Hai cần chuẩn bị những gì?
Để dự lễ hội Nàng Hai, cần chuẩn bị khoảng 10 món, chia thành 2 nhóm: mâm lễ và cho phần diễn xướng. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.
Mâm lễ
Cho phần diễn xướng
Dự lễ hội Nàng Hai cần làm gì? Các bước thực hiện
Dự lễ hội Nàng Hai gồm 4 bước: (1) lễ đón Hai; (2) nàng Hai "nhập" vào thiếu nữ; (3) lễ cầu Hai; (4) lễ đưa Hai.
- Lễ đón Hai: tối đầu tiên, thầy cúng khấn thành hoàng, thổ công xin được đón Mẹ Trăng. Thầy cúng hát trước, bà dẫn hát sau, các thiếu nữ đồng thanh hát theo. Theo lời kể, phải hát mời đến lần thứ ba Mẹ Trăng mới nhận lời xuống trần.
- Nàng Hai "nhập" vào thiếu nữ: hai cô gái được chọn đóng vai Nàng Hai. Khi các cô xoay tròn múa, người làng tin rằng Nàng Hai đã nhập vào, từ đó các cô trở thành tiên nữ giúp cầu mùa.
- Lễ cầu Hai: Nàng Hai và 12 người con của Mẹ Trăng được dẫn ra lán Hai làm lễ cầu mùa, cầu phúc cho dân làng. Các điệu múa quạt, múa hát tập thể diễn ra suốt lễ; mỗi điệu múa quạt đi ba vòng, bắt đầu từ bên trái.
- Lễ đưa Hai: đến ngày cuối, cả làng hát tiễn Nàng Hai và các nàng tiên về trời, gửi theo lời chúc một năm mưa thuận gió hòa.
Dự lễ hội Nàng Hai kiêng những gì?
Khi dự lễ hội Nàng Hai, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.
- Không tự ý bước vào lán Hai hoặc khu vực mâm lễ khi đang làm lễ.
- Không chạm vào các thiếu nữ đang đóng vai Nàng Hai trong lúc hành lễ.
- Không gây ồn ào, chen lấn ở phần hát mời, phần khấn.
- Hỏi trước khi chụp ảnh cận mặt thầy cúng, bà dẫn và các thiếu nữ.
Kinh nghiệm dự hội
- Lễ hội chỉ tổ chức hai năm một lần vào năm chẵn; hỏi trước Ủy ban xã Tiên Thành hoặc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng để biết lịch cụ thể. Năm 2028 là năm chẵn kế tiếp.
- Đầu xuân Cao Bằng có thể lạnh và mưa phùn; mang áo ấm, giày chống trơn.
- Kết hợp tham quan thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao hoặc các bản Tày quanh Quảng Hòa.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Nàng Hai tổ chức khi nào?
Ở Tiên Thành, lễ hội Nàng Hai tổ chức hai năm một lần vào dịp đầu năm chẵn. Ở các địa phương khác tại Cao Bằng, thời gian và nghi lễ có thể khác.
Nàng Hai là ai?
Theo tín ngưỡng của người Tày, Nàng Hai là Nàng Trăng, con gái của Mẹ Trăng trên cung trăng, người chăm nom mùa màng cho dân dưới trần.
Vì sao chỉ thiếu nữ chưa chồng được tham gia?
Theo quy định của lễ hội, chỉ thiếu nữ chưa chồng mới được đóng vai các con gái của Mẹ Trăng, tượng trưng cho sự trong trắng của các nàng tiên.
Nguồn tham khảo
- Vui hội Nàng Hai, báo Văn Hóa.
- Đầu xuân về Cao Bằng vui hội Nàng Hai, báo Văn Hóa.
- Về Tiên Thành vui hội Nàng Trăng, báo Văn Hóa.
- Độc đáo lễ hội nàng Hai ở Cao Bằng, báo Giáo dục Việt Nam.
- Lễ hội Nàng Hai của dân tộc Tày, báo Nhân Dân.