Nếp Việt

Người Khmer

Còn gọi là Khmer Nam Bộ, Khơ-me Krôm. Sống thành phum, sóc, theo Phật giáo Nam tông (Theravada).

Ngôi chùa mái cong giữa rặng thốt nốt là trái tim của mỗi phum sóc, nơi người Khmer đón năm mới, báo hiếu ông bà và gửi con trai đi tu học.

Dân số
Khoảng 1,32 triệu người (Tổng điều tra 2019)
Sống chủ yếu ở
Đồng bằng sông Cửu Long, đông nhất ở Cần Thơ (Sóc Trăng cũ), Vĩnh Long (Trà Vinh cũ), An Giang (gồm Kiên Giang cũ), Cà Mau (Bạc Liêu cũ)
Ngôn ngữ
Tiếng Khmer, nhóm Môn - Khmer, ngữ hệ Nam Á; có chữ Khmer
Vàng chùa và lá lửa. Sắc đỏ, vàng kim và cam nghệ của chùa Phật giáo Nam tông Khmer, họa tiết lá lửa uốn lượn. Họa tiết vẽ lại theo tinh thần chung, không phải mẫu của một bản làng cụ thể.

Phong tục, lễ hội của người Khmer

Người Khmer ở Việt Nam

Người Khmer sinh sống lâu đời ở đồng bằng sông Cửu Long, quần cư thành phum (nhóm gia đình) và sóc (làng), thường trên những giồng đất cao giữa ruộng lúa. Gần như mỗi sóc có một ngôi chùa Phật giáo Nam tông. Chùa vừa là nơi thờ Phật, vừa là trường học dạy chữ Khmer, nơi giữ sách lá buông, nơi cả sóc họp bàn việc chung và tổ chức lễ Tết.

Theo truyền thống, con trai Khmer đến tuổi trưởng thành thường vào chùa tu một thời gian để học chữ, học đạo làm người, rồi mới hoàn tục lập gia đình. Các vị sư được cả cộng đồng kính trọng, và hầu hết lễ lớn trong năm của người Khmer đều diễn ra ở chùa.

Một năm của người Khmer

  • Giữa tháng Tư dương lịch: Tết Chôl Chnăm Thmây, "vào năm mới", kéo dài ba ngày. Xem Tết Chôl Chnăm Thmây.
  • Rằm tháng Tư âm lịch: lễ Phật đản (Visak Bochea).
  • Mùa mưa (khoảng tháng Sáu đến tháng Chín âm lịch): mùa an cư kiết hạ của chư tăng, các gia đình mang lễ vật vào chùa cúng dường.
  • Cuối tháng Tám, đầu tháng Chín âm lịch: lễ Sene Dolta cúng ông bà tổ tiên. Xem lễ Sene Dolta.
  • Sau mùa an cư: lễ dâng y Kathina, các sóc rước y cà sa và lễ vật vào chùa.
  • Rằm tháng Mười âm lịch: lễ cúng trăng Ok Om Bok, thả đèn gió, đèn nước, đua ghe ngo.

Chùa Khmer và họa tiết lá lửa

Chùa Khmer dễ nhận ra bởi mái nhiều tầng dốc, đầu đao vút cong như ngọn lửa, cột và cửa sổ phủ đầy họa tiết hoa lá uốn lượn sơn vàng trên nền đỏ. Trên mái và quanh chánh điện thường có hình rắn thần Naga, chim thần Krud, tiên nữ Kâyno. Màu vàng kim, đỏ thẫm và cam nghệ của y cà sa gần như là màu của cả mùa lễ hội.

Giao diện trang này lấy cảm hứng từ những thứ đó: nền đỏ thẫm, đường lá lửa vàng kim, điểm cam nghệ. Đó là hình vẽ lại theo tinh thần chung, không sao chép hoa văn của một ngôi chùa cụ thể.

Ứng xử khi vào chùa Khmer

  • Mặc quần áo kín đáo, che vai và đầu gối; cởi giày dép trước khi vào chánh điện.
  • Phụ nữ không chạm vào người các vị sư, không trao đồ tận tay sư; đặt đồ xuống hoặc nhờ người nam trao giúp.
  • Không ngồi cao hơn sư, không chỉ chân về phía tượng Phật hoặc về phía sư khi ngồi.
  • Không xoa đầu người khác, kể cả trẻ em; người Khmer coi đầu là phần thiêng nhất của cơ thể.
  • Muốn chụp ảnh trong chánh điện hoặc chụp các vị sư, hãy hỏi trước.

Câu hỏi thường gặp

Người Khmer ăn Tết vào tháng mấy?

Người Khmer Nam Bộ ăn Tết Chôl Chnăm Thmây vào khoảng giữa tháng Tư dương lịch, thường từ ngày 13 hoặc 14 đến 15 hoặc 16, tùy năm tính theo lịch Phật giáo. Tết kéo dài ba ngày, năm nhuận có thể bốn ngày.

Vì sao chùa quan trọng với người Khmer?

Chùa là trung tâm tôn giáo, giáo dục và sinh hoạt cộng đồng của phum sóc. Hầu hết lễ lớn trong năm như Tết, Sene Dolta, dâng y Kathina, Ok Om Bok đều diễn ra ở chùa, và nhiều thế hệ con trai Khmer học chữ, học đạo ở chùa.

Sene Dolta có giống lễ Vu Lan không?

Cả hai cùng là dịp báo hiếu ông bà cha mẹ, nhưng Sene Dolta là lễ truyền thống riêng của người Khmer, diễn ra cuối tháng Tám, đầu tháng Chín âm lịch, gồm nghi thức rước ông bà về nhà, cúng cơm ở chùa và tiễn ông bà.

Nguồn tham khảo