Nếp Việt

Lễ TếtPhong tục người Khmer

Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer

Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer giữa tháng Tư: ý nghĩa, ba ngày Tết với rước Đại lịch, đắp núi cát, tắm Phật, cần chuẩn bị gì và điều nên tránh.

Thời gian
Khoảng 13 đến 16 tháng 4 dương lịch, kéo dài 3 ngày (năm nhuận 4 ngày)
Nơi
Đồng bào Khmer Nam Bộ, đông nhất ở Cần Thơ (Sóc Trăng cũ), Vĩnh Long (Trà Vinh cũ), An Giang, Cà Mau
Người thực hiện
Cả gia đình, các vị sư và Acha ở chùa

Tóm tắt nhanh

  • Khi nào: khoảng giữa tháng 4 dương lịch; năm 2026 là từ 14 đến 16/4.
  • Ngày 1: Chôl Sangkran Thmây, rước Đại lịch (Maha Sangkran) ở chùa.
  • Ngày 2: Wonbơf, dâng cơm sư, đắp núi cát.
  • Ngày 3: Lơng Săk, tắm Phật, tắm sư, tắm cho ông bà cha mẹ.

"Chôl" nghĩa là vào, "Chnăm Thmây" là năm mới. Tết Chôl Chnăm Thmây, còn gọi là lễ chịu tuổi, là dịp lễ lớn nhất trong năm của người Khmer Nam Bộ, rơi đúng lúc mùa khô sắp hết, những cơn mưa đầu mùa chuẩn bị về.

Tết Chôl Chnăm Thmây khác gì Tết Nguyên Đán?

Điểm so sánhChôl Chnăm Thmây (Khmer)Tết Nguyên Đán (Kinh)
Thời gianGiữa tháng 4 dương lịch, theo lịch KhmerMùng 1 tháng Giêng âm lịch
Nơi diễn ra lễ chínhChùa Phật giáo Nam tông của phum sócTại gia, bàn thờ tổ tiên
Đón năm mớiRước Đại lịch, đón vị thần Tevoda năm mớiCúng giao thừa, tiễn quan Hành khiển năm cũ
Nghi thức riêngDâng cơm sư, đắp núi cát, tắm Phật, tắm cho ông bà cha mẹXông đất, mừng tuổi, khai bút
Độ dài3 ngày (năm nhuận 4 ngày)Thường 3 ngày chính

Tết Chôl Chnăm Thmây có ý nghĩa gì? Nguồn gốc

Tết Chôl Chnăm Thmây tính theo lịch cổ truyền của người Khmer, vào tháng Chét (khoảng tháng 4 dương lịch), lúc giao thời giữa mùa nắng và mùa mưa. Người Khmer tin rằng mỗi năm có một vị thần Tevoda xuống trần cai quản thế gian; Tết là lúc tiễn vị thần năm cũ và đón vị thần năm mới. Ý nghĩa ấy gần giống tục tiễn ông Táo, đón năm mới của người Kinh.

Ngày xưa Tết kéo dài mười mấy ngày. Ngày nay, Tết diễn ra ba ngày, năm nhuận thêm một ngày, và gần như mọi nghi lễ đều diễn ra ở chùa, nơi cả phum sóc tụ về.

Tết Chôl Chnăm Thmây cần chuẩn bị những gì?

Để tết Chôl Chnăm Thmây, cần chuẩn bị khoảng 8 món, chia thành 2 nhóm: ở nhà và mang lên chùa. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.

Ở nhà

Mang lên chùa

Tết Chôl Chnăm Thmây cần làm gì? Các bước thực hiện

Tết Chôl Chnăm Thmây gồm 4 bước: (1) ngày thứ nhất, Chôl Sangkran Thmây; (2) ngày thứ hai, Wonbơf; (3) ngày thứ ba, Lơng Săk; (4) cúng ông bà, vui chơi.

  1. Ngày thứ nhất, Chôl Sangkran Thmây: từ sáng sớm, mọi người tắm gội, mặc đẹp, mang nhang đèn, lễ vật lên chùa làm lễ rước Đại lịch (Maha Sangkran), đón vị thần năm mới. Đoàn rước đi vòng quanh chánh điện ba vòng rồi vào lễ Phật.
  2. Ngày thứ hai, Wonbơf: buổi sáng và trưa, các gia đình dâng cơm cho sư. Chiều, mọi người đắp núi cát (Puôn Phnôm Khsach) ở sân chùa: một núi lớn ở giữa tượng trưng cho đỉnh Tu Di, các núi nhỏ ở các hướng xung quanh. Nhiều chùa nay đắp núi bằng lúa, gạo để sau Tết dùng giúp người nghèo.
  3. Ngày thứ ba, Lơng Săk: lễ tắm Phật bằng nước thơm ướp hoa, rồi tắm cho các vị sư. Về nhà, con cháu tắm hoặc rửa tay chân cho ông bà, cha mẹ, xin được tha thứ lỗi lầm và chúc thọ.
  4. Cúng ông bà, vui chơi: trong những ngày Tết, các gia đình cúng ông bà tổ tiên, mời sư về tụng kinh cầu siêu; thanh niên tham gia múa lâm thôn, múa rom vong, các trò chơi dân gian ở sân chùa.

Tết Chôl Chnăm Thmây kiêng những gì?

Khi tết Chôl Chnăm Thmây, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.

  • Kiêng nói lời cãi cọ, nặng nề trong ba ngày Tết.
  • Kiêng sát sinh trong những ngày Tết, theo tinh thần nhà Phật.
  • Khi lên chùa, không mặc quần áo hở vai, váy ngắn; cởi giày dép trước khi vào chánh điện.
  • Phụ nữ không chạm vào người các vị sư; muốn dâng vật gì thì đặt xuống trước mặt sư.

Kinh nghiệm cho du khách

  • Các chùa lớn ở Cần Thơ (Sóc Trăng cũ), Vĩnh Long (Trà Vinh cũ), An Giang (Tri Tôn, Tịnh Biên) là nơi xem Tết đông vui nhất.
  • Đến chùa từ sáng sớm ngày thứ nhất để xem lễ rước Đại lịch, chiều ngày thứ hai để xem đắp núi cát.
  • Tháng Tư miền Tây rất nắng nóng; mang nón, nước uống, mặc đồ thoáng nhưng kín đáo.
  • Có thể góp một chút tiền công đức hoặc lễ vật nhỏ khi vào chùa.

Câu hỏi thường gặp

Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2027 vào ngày nào?

Tết Chôl Chnăm Thmây tính theo lịch cổ truyền Khmer, thường rơi vào khoảng 13 đến 16 tháng 4 dương lịch. Năm 2026, Tết diễn ra từ 14 đến 16/4. Ngày cụ thể năm 2027 thường được chính quyền các tỉnh có đông người Khmer thông báo trước vài tuần.

Người Khmer có được nghỉ Tết Chôl Chnăm Thmây không?

Có. Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động là người Khmer thường được nghỉ trong dịp Tết theo quy định và thông báo của từng địa phương.

Vì sao người Khmer đắp núi cát ngày Tết?

Đắp núi cát là cách tạo phước. Người Khmer tin rằng mỗi hạt cát đắp lên tượng trưng cho một điều thiện, giúp xóa bớt lỗi lầm năm cũ; ngọn núi ở giữa tượng trưng cho núi Tu Di, trung tâm vũ trụ theo quan niệm Phật giáo.

Nguồn tham khảo