Nếp Việt
Lễ Tết

Cúng tất niên và cúng giao thừa

Cúng tất niên chiều 30 Tết và cúng giao thừa ngoài trời, trong nhà: danh sách mâm lễ, thứ tự các bước, giờ cúng, bài khấn mẫu và điều kiêng kỵ.

Thời gian
Chiều và đêm cuối cùng của tháng Chạp
Nơi
Cả nước
Giờ thường làm
Tất niên chiều ngày cuối năm; giao thừa khoảng 23 giờ đến 0 giờ
Người thực hiện
Chủ nhà

Tóm tắt nhanh

  • Tất niên: chiều ngày cuối năm (30 tháng Chạp, hoặc 29 nếu tháng thiếu), cúng mâm cỗ mời tổ tiên về ăn Tết.
  • Giao thừa: cúng ngoài trời trước, trong nhà sau, bắt đầu trước 0 giờ một chút.
  • Mâm giao thừa ngoài trời: gà trống luộc, xôi hoặc bánh chưng, hoa quả, trầu cau, rượu nước, muối gạo, hương đèn, vàng mã.
  • Cần tránh: cãi vã, để nhà tối, quét nhà sau giao thừa.

Ngày cuối cùng của năm âm lịch có hai lễ cúng quan trọng: lễ tất niên vào buổi chiều để mời tổ tiên về ăn Tết, và lễ giao thừa vào lúc nửa đêm, thời khắc năm cũ chuyển sang năm mới.

Cần sắm sửa

Mâm cỗ tất niên (miền Bắc)

Mâm cỗ tất niên (miền Nam)

Mâm cúng giao thừa ngoài trời

Đồ dùng

Các bước thực hiện

  1. Chiều cuối năm, cúng tất niên: bày mâm cỗ lên bàn thờ gia tiên, thắp hương mời tổ tiên về ăn Tết. Cả nhà ăn bữa cơm tất niên.
  2. Khoảng 23 giờ, bày lễ ngoài trời: đặt bàn lễ ở sân, trước cửa nhà hoặc ban công, hướng ra ngoài.
  3. Trước thời khắc giao thừa, thắp hương ngoài trời: gia chủ thắp hương, khấn tiễn vị thần cai quản năm cũ, đón vị thần năm mới.
  4. Cúng trong nhà: sau đó thắp hương bàn thờ gia tiên, báo năm mới đã đến, mời tổ tiên ở lại ăn Tết cùng con cháu. Nhiều nhà thắp thêm hương ở ban thần linh, Thổ công.
  5. Hóa vàng: khi hương ngoài trời tàn, hóa vàng, mũ áo.
  6. Đón năm mới: cả nhà chúc nhau, chuẩn bị đón người xông đất, hoặc đi lễ chùa, hái lộc đầu năm.

Bài khấn mẫu

Bài khấn viết ngắn gọn theo cấu trúc phổ biến. Mỗi nơi có một dị bản; điều quan trọng là lòng thành, bạn có thể khấn bằng lời của mình. Phần trong ngoặc […] thay bằng thông tin nhà bạn.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Cựu niên Hành khiển và ngài Tân niên Hành khiển, cùng các vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị thần linh.

Tín chủ con là: [họ tên], ngụ tại: [địa chỉ].
Nay phút giao thừa năm [năm cũ] chuyển sang năm [năm mới], tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật kính dâng trước án.

Chúng con kính tiễn ngài Cựu niên Hành khiển, kính đón ngài Tân niên Hành khiển. Cúi xin chư vị Tôn thần phù hộ cho gia đình con năm mới an khang thịnh vượng, sức khỏe dồi dào, vạn sự như ý.

Tín chủ con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Kiêng kỵ

  • Không cãi vã, nói lời xui xẻo trong chiều cuối năm và đêm giao thừa.
  • Không để nhà tối om lúc giao thừa; nên bật đèn sáng.
  • Không quét nhà, đổ rác từ sau giao thừa đến hết mùng một (quan niệm sợ quét mất lộc).
  • Không để chum gạo, hũ muối trống rỗng lúc chuyển năm.
  • Đốt vàng mã ở nơi an toàn, xa rèm cửa, xe cộ; chung cư nên dùng khu hóa vàng chung.
  • Không bắn pháo nổ, pháo tự chế (vi phạm pháp luật và nguy hiểm).

Mẹo hữu ích

  • Chuẩn bị mâm lễ giao thừa từ chiều để đến tối chỉ việc bày ra, tránh tất bật.
  • Nhà chung cư có thể đặt mâm lễ ngoài trời ở ban công hoặc ngay trước cửa căn hộ.
  • Đặt báo thức lúc 23 giờ để không lỡ thời khắc giao thừa, nhất là khi cả nhà mải xem chương trình Tết.

Nguồn gốc và ý nghĩa

"Tất niên" nghĩa là kết thúc năm. Lễ tất niên là bữa cơm đoàn viên cuối năm, mời tổ tiên về đón Tết cùng con cháu.

Theo quan niệm dân gian, mỗi năm có một vị thần (Hành khiển) cai quản việc nhân gian. Thời khắc giao thừa là lúc vị thần năm cũ bàn giao cho vị thần năm mới. Các vị bận việc bàn giao nên không vào nhà, vì vậy lễ được đặt ngoài trời. Lễ cúng giao thừa còn gọi là lễ trừ tịch: trừ bỏ cái cũ, đón cái mới.

Câu hỏi thường gặp

Năm không có ngày 30 Tết thì cúng tất niên khi nào?

Khi tháng Chạp chỉ có 29 ngày, lễ tất niên và giao thừa làm vào ngày 29. Ví dụ Tết Đinh Mùi 2027, tháng Chạp chỉ có 29 ngày nên giao thừa là đêm 29 Tết.

Cúng giao thừa có cần đúng 12 giờ đêm không?

Không cần chính xác từng phút. Nên chuẩn bị xong lễ và thắp hương trước thời khắc giao thừa một chút.

Cúng giao thừa trong nhà hay ngoài trời trước?

Ngoài trời trước, trong nhà sau. Ngoài trời để tiễn đón các vị thần, trong nhà để báo cáo tổ tiên.