Mâm ngũ quả ngày Tết
Mâm ngũ quả ngày Tết gồm những quả gì, ý nghĩa từng loại, và cách bày khác nhau ở miền Bắc, miền Trung, miền Nam.
- Thời gian
- Từ 23 tháng Chạp đến hết Tết
- Nơi
- Cả nước, mỗi miền một kiểu
Tóm tắt nhanh
- Miền Bắc: nải chuối xanh làm đế, bưởi hoặc phật thủ ở giữa, thêm quất, hồng, lê, táo.
- Miền Nam: "cầu vừa đủ xài": mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung; thường tránh chuối, cam.
- Miền Trung: giản dị, theo sản vật địa phương.
- Bày khi nào: sau lễ ông Công ông Táo, muộn nhất trước tất niên; giữ đến lễ hóa vàng.
- Cần tránh: quả giả, quả dập hỏng, để quả héo trên bàn thờ.
Trên bàn thờ ngày Tết của gần như mọi gia đình Việt đều có một mâm ngũ quả. Năm loại quả với màu sắc khác nhau gửi gắm lời cầu mong cho năm mới, và cách chọn quả cũng kể khá rõ người bày đến từ miền nào.
Ý nghĩa của mâm ngũ quả
"Ngũ" là năm. Con số năm gắn với thuyết ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), tượng trưng cho sự đủ đầy, hài hòa của trời đất. Mâm ngũ quả là lễ vật con cháu dâng lên tổ tiên, vừa thể hiện lòng biết ơn, vừa cầu mong một năm sung túc.
Trên thực tế, mâm ngũ quả không nhất thiết đúng năm loại quả. Nhiều nhà bày bảy, chín loại, miễn sao cân đối, đẹp mắt và có ý nghĩa.
Mâm ngũ quả miền Bắc
Người miền Bắc chú trọng cách sắp xếp và màu sắc. Mâm thường có:
- Nải chuối xanh làm đế, như bàn tay nâng đỡ, che chở.
- Bưởi hoặc phật thủ đặt ở giữa, tượng trưng cho sự đầy đặn, phúc lộc.
- Quất, cam, quýt màu vàng cam, mong may mắn, sung túc.
- Hồng, lê, táo, đào để thêm sắc đỏ, hồng.
Mâm ngũ quả miền Trung
Người miền Trung bày mâm ngũ quả giản dị, theo sản vật sẵn có trong vườn nhà và vùng mình, không quá câu nệ loại quả hay số lượng. Thường thấy chuối, bưởi, thanh long, dưa hấu, mãng cầu.
Mâm ngũ quả miền Nam
Người miền Nam chọn quả theo cách đọc tên, nổi tiếng nhất là câu "cầu vừa đủ xài":
- Mãng cầu (cầu)
- Dừa (vừa)
- Đu đủ (đủ)
- Xoài (xài)
- Sung (sung túc)
Người miền Nam thường tránh chuối vì tên gọi gần với "chúi", sợ làm ăn chúi nhủi, và tránh cam vì gần với "cám" (nghèo khó). Thanh long, dưa hấu được bày thêm cho rực rỡ.
| Miền | Quả thường có | Điều thường tránh |
|---|---|---|
| Miền Bắc | Chuối xanh, bưởi, phật thủ, quất, hồng, lê | Ít kiêng kỵ |
| Miền Trung | Chuối, bưởi, thanh long, dưa hấu, mãng cầu | Tùy sản vật địa phương |
| Miền Nam | Mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, thanh long | Chuối, cam, lê, lựu |
Bày mâm ngũ quả khi nào?
Mâm ngũ quả thường được bày sau lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, muộn nhất là trước lễ tất niên. Mâm được giữ trên bàn thờ suốt những ngày Tết, đến khi hóa vàng.
Mẹo chọn và bày quả cho đẹp
- Chọn quả tươi, cuống còn xanh, không dập, để được lâu suốt Tết.
- Lau sạch quả, không cần rửa nước vì dễ nhanh hỏng.
- Quả to, nặng đặt dưới hoặc giữa; quả nhỏ xếp xung quanh, chèn lá hoặc quất để cố định.
- Nên dùng mâm bồng (đĩa có chân cao) cho mâm thêm trang trọng.
Câu hỏi thường gặp
Mâm ngũ quả có bắt buộc đủ năm loại quả không?
Không bắt buộc. Năm chỉ là con số tượng trưng cho sự đủ đầy. Nhiều gia đình bày nhiều hơn năm loại, quan trọng là màu sắc hài hòa và lòng thành.
Có nên dùng quả giả để bày mâm ngũ quả?
Theo quan niệm truyền thống, lễ vật dâng tổ tiên nên là đồ thật, tươi mới. Quả giả chỉ nên dùng để trang trí, không thay cho lễ vật.
Sau Tết làm gì với mâm ngũ quả?
Sau lễ hóa vàng, gia đình hạ lễ và cùng ăn để lấy lộc. Quả nào hỏng trong mấy ngày Tết nên thay ngay.