Nếp Việt
Nếp sống

Xông đất, xuất hành và hái lộc đầu năm

Tục xông đất, xuất hành, hái lộc đầu năm của người Việt: ý nghĩa, cách chọn người xông đất và những điều nên tránh.

Thời gian
Sau giao thừa và sáng mùng 1 Tết
Nơi
Cả nước

Tóm tắt nhanh

  • Xông đất: người đầu tiên vào nhà sau giao thừa; nên mời trước người vui vẻ, hợp tuổi.
  • Xuất hành: lần đầu ra khỏi nhà năm mới, chọn giờ và hướng tốt, thường đi lễ chùa.
  • Hái lộc: xin nhành lộc ở chùa thay vì bẻ cây.
  • Cần tránh: người đang có tang đi xông đất, xông đất rồi ngồi lâu.

Người Việt tin rằng những gì diễn ra vào khoảnh khắc đầu tiên của năm mới sẽ ảnh hưởng đến cả năm. Từ niềm tin đó mà có ba tục quen thuộc: xông đất, xuất hành và hái lộc.

Xông đất là gì?

Xông đất (miền Nam gọi là đạp đất) là tục người đầu tiên bước vào nhà sau thời khắc giao thừa. Dân gian quan niệm vía của người này mang theo vận khí cho gia chủ trong cả năm. Nếu người xông đất vui vẻ, may mắn thì cả năm gia đình cũng thuận lợi.

Vì thế, nhiều gia đình chủ động mời trước một người phù hợp đến xông đất, thay vì để ngẫu nhiên.

Chọn người xông đất thế nào?

Những tiêu chí được nhiều người cân nhắc:

  • Tính cách: vui vẻ, xởi lởi, hiền lành, gia đình êm ấm.
  • Công việc: làm ăn thuận lợi, có uy tín.
  • Tuổi: hợp với tuổi gia chủ. Nhiều người xem theo tam hợp, tránh tứ hành xung, hoặc xét can chi của năm.
  • Tránh người đang có tang, đang ốm đau hoặc vừa gặp chuyện buồn, vì họ cũng thường ngại đi xông nhà người khác.

Nếu không chọn được ai, chủ nhà có thể tự xông đất cho nhà mình: ra khỏi nhà trước giao thừa và bước vào ngay sau thời khắc chuyển năm.

Người đi xông đất nên làm gì?

  • Đến đúng hẹn, thường từ sau giao thừa đến sáng mùng một.
  • Mang theo chút quà nhỏ: bánh mứt, cành hoa, phong bao lì xì cho trẻ con.
  • Chúc Tết ngắn gọn, vui vẻ, rồi về sớm. Dân gian quan niệm xông đất nhanh gọn thì mọi việc trong năm cũng trôi chảy.

Xuất hành đầu năm

Xuất hành là lần đầu tiên ra khỏi nhà trong năm mới. Người xưa thường xem ngày giờ tốt và hướng tốt để đi, ví dụ hướng có "hỷ thần" (niềm vui) hay "tài thần" (tiền tài). Điểm đến phổ biến là đình, chùa, đền để lễ đầu năm, hoặc nhà người thân để chúc Tết.

Hái lộc đầu xuân

Hái lộc là bẻ một cành non mang về nhà, tượng trưng cho lộc của năm mới. Xưa người ta thường hái lộc ở sân đình, sân chùa sau giao thừa. Ngày nay, để giữ gìn cây cối, nhiều chùa chuẩn bị sẵn các nhành lộc, phong bao lộc để phát cho người đi lễ. Hái lộc có văn hóa là cách giữ đúng tinh thần của tục lệ.

Kiêng kỵ

  • Người đang để tang, đang ốm, vừa gặp chuyện buồn thường tránh đi xông đất nhà người khác.
  • Người xông đất không nên ngồi quá lâu, không nói chuyện buồn, chuyện tiền nợ.
  • Không bẻ cành, ngắt lộc trái phép ở đình chùa, công viên.
  • Gia chủ không nên tỏ ra không vui nếu người đến đầu tiên không phải người đã hẹn.

Mẹo hữu ích

  • Hẹn trước giờ xông đất cụ thể với người được mời, tránh để họ đến quá muộn.
  • Chuẩn bị sẵn phong bao lì xì cho con cái người xông đất.
  • Nếu tự xông đất cho nhà mình: ra khỏi nhà vài phút trước giao thừa, sau thời khắc chuyển năm thì bước vào, nói lời chúc may mắn.

Câu hỏi thường gặp

Xông đất và đạp đất có khác nhau không?

Không khác. Miền Bắc gọi là xông đất hoặc xông nhà, miền Nam gọi là đạp đất. Đều là người đầu tiên vào nhà sau giao thừa.

Phụ nữ có được đi xông đất không?

Quan niệm cũ ưu tiên đàn ông xông đất, nhưng ngày nay nhiều gia đình không còn câu nệ. Quan trọng là người xông đất vui vẻ, tốt tính.

Nhà có tang có nên đi xông đất nhà người khác?

Theo nếp xưa, người đang để tang thường tránh đi xông đất, chúc Tết sớm nhà người khác trong những ngày đầu năm, như một cách ý tứ.