Nếp Việt

Lễ TếtPhong tục người Thái

Tết của người Thái

Tết của người Thái Tây Bắc cần chuẩn bị gì: xôi nếp, bánh chưng, cá nướng; gội đầu chiều 30, gọi hồn, lấy nước đầu năm, điều kiêng và điểm khác Tết người Kinh.

Thời gian
Trùng Tết Nguyên Đán; nhiều nơi ăn Tết từ 25 tháng Chạp đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch
Nơi
Người Thái ở Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai (Yên Bái cũ), miền Tây Thanh Hóa, Nghệ An
Người thực hiện
Cả gia đình; phụ nữ đi lấy nước đầu năm

Tóm tắt nhanh

  • Khi nào: cùng ngày với Tết Nguyên Đán; nhiều bản ăn Tết từ 25 tháng Chạp đến hết mùng 10 tháng Giêng.
  • Cần chuẩn bị: xôi nếp, bánh chưng (nhiều nơi gói không nhân), cá nướng hoặc cá sấy, thịt khô, gà, rượu, nước vo gạo nếp ủ chua để gội đầu.
  • Tục riêng: gội đầu chiều 30, gọi hồn người trong nhà, thức trắng đêm giao thừa giữ lửa, sáng mùng 1 lấy nước mới ở suối.
  • Kiêng: quét nhà những ngày Tết, để tắt lửa, tàn hương trong đêm giao thừa.

Người Thái ăn Tết Nguyên Đán cùng cả nước, nhưng cái Tết ở bản Thái có những nghi thức gắn với nước và lửa rất riêng: buổi gội đầu bên suối chiều cuối năm, bếp lửa thức suốt đêm, và gánh nước mới đầu tiên của năm.

Tết của người Thái khác gì Tết của người Kinh?

Điểm so sánhNgười TháiNgười Kinh
Thời gianTrùng Tết Nguyên Đán; nhiều nơi kéo dài từ 25 tháng Chạp đến mùng 10 tháng Giêng23 tháng Chạp đến mùng 3 hoặc mùng 7
Món chínhXôi nếp, cá nướng hoặc cá sấy, thịt khô; bánh chưng nhiều nơi gói không nhânBánh chưng nhân đỗ thịt, giò, nem, dưa hành
Chiều 30Gội đầu bằng nước vo gạo nếp ủ chua, gọi hồn người trong nhàCúng tất niên, tắm lá mùi già
Đêm giao thừaThức trọn đêm, giữ lửa và hương không tắt, nghe con vật nào kêu trước để đoán năm mớiCúng giao thừa, xem pháo hoa, xông đất
Sáng mùng 1Lấy nước mới ở suối, mó nước đầu bản, rửa mặt rồi gánh về cho cả nhàXông đất, đi lễ chùa
Vui xuânXòe, ném còn, hát giao duyênHội làng, chơi xuân

Tết của người Thái có ý nghĩa gì? Nguồn gốc

Tết là dịp người Thái tạ ơn tổ tiên và các vị thần đã cho một năm mùa màng, gọi hồn những người trong nhà về đủ để bước sang năm mới khỏe mạnh. Nước và lửa là hai biểu tượng xuyên suốt: gội đầu để gột rửa những điều không may của năm cũ trôi theo dòng nước, giữ lửa để nhà luôn ấm, và lấy nước đầu năm để mang sự sống, sự tươi tốt về nhà.

Tết của người Thái cần chuẩn bị những gì?

Để tết của người Thái, cần chuẩn bị khoảng 11 món, chia thành 2 nhóm: đồ cúng, món ăn và cho các tục cuối năm, đầu năm. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.

Đồ cúng, món ăn

Cho các tục cuối năm, đầu năm

Tết của người Thái cần làm gì? Các bước thực hiện

Tết của người Thái gồm 7 bước: (1) chuẩn bị (khoảng nửa tháng trước Tết); (2) gội đầu chiều 30; (3) gọi hồn tối 29 hoặc 30; (4) cúng giao thừa; (5) thức đêm giữ lửa; (6) lấy nước đầu năm (sáng mùng 1); (7) vui xuân.

  1. Chuẩn bị (khoảng nửa tháng trước Tết): giã gạo, gói bánh, làm thịt khô, sấy cá, may váy áo mới.
  2. Gội đầu chiều 30: phụ nữ dùng nước vo gạo nếp ủ chua để gội, nhiều bản cùng ra suối gội đầu, mong gột hết điều không may của năm cũ.
  3. Gọi hồn tối 29 hoặc 30: mỗi gia đình làm thịt gà, một con cúng tổ tiên, một con làm lễ gọi hồn cho những người trong nhà.
  4. Cúng giao thừa: đúng giao thừa, mâm lễ với xôi, bánh, cá khô, trầu cau, chè, rượu được đặt lên bàn thờ cúng tổ tiên; cả nhà ăn bữa cơm đầu năm.
  5. Thức đêm giữ lửa: cả nhà thức trọn đêm, đèn luôn sáng, hương không để tàn, lắng nghe con vật nào kêu trước để đoán vận năm mới.
  6. Lấy nước đầu năm (sáng mùng 1): người trong nhà ra suối hoặc mó nước đầu bản, rửa mặt bằng nước năm mới rồi gánh về cho cả nhà; ống nước cúng tổ tiên cũng thay nước mới. Người Thái ở miền Tây Thanh Hóa gọi tục này là "au nặm pí mớ".
  7. Vui xuân: những ngày sau là xòe, ném còn, thăm hỏi họ hàng, hát giao duyên.

Tết của người Thái kiêng những gì?

Khi tết của người Thái, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.

  • Kiêng quét nhà trong những ngày Tết.
  • Kiêng để tắt lửa trong bếp và để tàn hương trên bàn thờ trong đêm giao thừa.
  • Kiêng cãi nhau, nói điều không may trong những ngày đầu năm.
  • Thấy cành lá xanh hoặc ta-leo cắm trước cửa, người ngoài không tự ý vào nhà.

Kinh nghiệm đón Tết ở bản Thái

  • Nếu được ở homestay trong bản, hãy hỏi chủ nhà để được đi lấy nước đầu năm cùng; đó là trải nghiệm rất riêng.
  • Đêm giao thừa vùng thung lũng Tây Bắc lạnh; mang áo ấm và chuẩn bị thức khuya bên bếp lửa.
  • Được mời vào vòng xòe thì tham gia, nắm tay người bên cạnh và bước theo nhịp.

Câu hỏi thường gặp

Người Thái ăn Tết vào ngày nào?

Người Thái ăn Tết Nguyên Đán cùng ngày với cả nước. Theo tập tục ở nhiều nơi như Mộc Châu, người Thái bắt đầu ăn Tết từ 25 tháng Chạp đến hết mùng 10 tháng Giêng âm lịch.

Vì sao người Thái gội đầu chiều 30 Tết?

Người Thái gội đầu bằng nước vo gạo nếp ủ chua vào chiều 30 để gột rửa những điều không may mắn của năm cũ, cho chúng trôi theo dòng nước, để bước sang năm mới sạch sẽ, an lành.

Tục lấy nước đầu năm của người Thái là gì?

Sáng mùng 1, người Thái ra suối hoặc mó nước đầu bản lấy nước mới, rửa mặt rồi gánh về cho cả nhà dùng và thay nước cúng tổ tiên, với quan niệm nước mang lại may mắn và sự sống cho năm mới.

Nguồn tham khảo