Lễ hội Gầu Tào của người Mông
Lễ hội Gầu Tào của người Mông đầu xuân: ý nghĩa cầu phúc, cầu con, lễ dựng cây nêu, lễ vật cần chuẩn bị, các trò chơi và lưu ý khi dự hội.
- Thời gian
- Từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng âm lịch, mỗi nơi một ngày
- Nơi
- Người Mông ở Lào Cai, Tuyên Quang, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu
- Người thực hiện
- Gia đình hoặc dòng họ đứng ra tổ chức, thầy cúng chủ trì
Tóm tắt nhanh
- Khi nào: từ sau Tết đến rằm tháng Giêng âm lịch, mỗi nơi tổ chức hai đến ba ngày.
- Ý nghĩa: cầu phúc, cầu con, cầu sức khỏe và mùa màng cho gia đình, cả bản.
- Trung tâm lễ: cây nêu dựng giữa bãi đồi, thầy cúng làm lễ.
- Hội: kéo co, đẩy gậy, đánh quay, bắn nỏ, ném pao, giã bánh dày, thổi khèn.
"Gầu Tào" trong tiếng Mông nghĩa là chơi ngoài trời, chơi trên đồi; nhiều nơi còn gọi là Say Sán, nghĩa là "đạp núi". Đây là lễ hội mùa xuân lớn nhất của người Mông, mở ra ngay sau Tết trên những quả đồi thoáng rộng.
Lễ hội Gầu Tào có ý nghĩa gì? Nguồn gốc
Theo phong tục, một gia đình hiếm muộn, gặp ốm đau hoặc muốn cầu phúc sẽ xin thầy cúng đứng ra mở hội. Lời khấn cầu cho gia đình có con cái, khỏe mạnh, làm ăn may mắn. Người đã nhận làm Gầu Tào thường phải tổ chức liên tục ba năm, nên đây là một lời hứa lớn với thần linh và với cả bản.
Dần dần, Gầu Tào trở thành ngày hội của cộng đồng: cả bản, cả xã cùng đến, cầu mưa thuận gió hòa và vui xuân. Lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Trạm Tấu (nay thuộc Lào Cai) đã được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Dự lễ hội Gầu Tào cần chuẩn bị những gì?
Để dự lễ hội Gầu Tào, cần chuẩn bị khoảng 9 món, chia thành 2 nhóm: lễ cúng và dựng hội. Bấm vào từng món để đánh dấu khi đã có.
Lễ cúng
Dựng hội
Dự lễ hội Gầu Tào cần làm gì? Các bước thực hiện
Dự lễ hội Gầu Tào gồm 5 bước: (1) chọn đồi và dựng nêu; (2) lễ cúng nêu; (3) đi vòng quanh cây nêu; (4) mở hội; (5) hạ nêu.
- Chọn đồi và dựng nêu: gia chủ cùng thầy cúng chọn quả đồi đẹp, dựng cây nêu ở giữa, buộc vải đỏ, có nơi treo ngô, thóc, bầu rượu dâng thần linh.
- Lễ cúng nêu: thầy cúng bày lễ vật dưới gốc nêu, khấn mời thần linh, tổ tiên về chứng giám và phù hộ cho gia chủ, cho dân bản.
- Đi vòng quanh cây nêu: gia chủ và người dự hội đi vòng quanh cây nêu theo hướng dẫn của thầy cúng, cầu mong điều lành.
- Mở hội: sau phần lễ, mọi người vào các trò chơi: kéo co, đẩy gậy, đánh quay, ném pao, giã bánh dày, thi thổi khèn, múa khèn.
- Hạ nêu: ngày cuối, thầy cúng làm lễ tạ, hạ cây nêu, kết thúc hội của năm đó.
Dự lễ hội Gầu Tào kiêng những gì?
Khi dự lễ hội Gầu Tào, theo quan niệm dân gian và kinh nghiệm thực tế, nên tránh 4 điều sau.
- Không tự ý chạm vào cây nêu và mâm lễ, không đi xuyên qua khu vực thầy cúng đang làm lễ.
- Không trèo lên cây nêu hoặc giật vải trên nêu.
- Không chụp ảnh cận mặt thầy cúng khi đang khấn nếu chưa xin phép.
- Không xả rác trên đồi hội; đây là nơi linh thiêng với dân bản.
Kinh nghiệm dự hội
- Lịch Gầu Tào mỗi nơi một khác; hỏi trước Ủy ban xã hoặc trang tin của tỉnh. Ví dụ năm 2026, xã Cao Sơn (Lào Cai) mở hội từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng.
- Đường lên đồi thường dốc, trơn nếu có mưa phùn; mang giày đế bám tốt.
- Đến sớm buổi sáng để xem phần lễ, phần hội đông vui từ trưa đến chiều.
- Thử một lượt đánh quay hay kéo co; người Mông rất vui khi khách tham gia.
Các trò chơi trong ngày hội
Kéo co và đẩy gậy là trò của sức trai: hai người cầm hai đầu một chiếc gậy, ai đẩy được đối phương ra khỏi vòng là thắng. Đánh quay dùng con quay gỗ nặng, quấn dây rồi phóng mạnh vào con quay của đối thủ. Ném pao dành cho trai gái, vừa chơi vừa làm quen.
Tiếng khèn không lúc nào ngớt. Các chàng trai thi nhau thổi và múa khèn, có người vừa thổi vừa nhào lộn. Phụ nữ mặc váy áo mới nhất, xòe rộng nhiều lớp, đi thành từng nhóm, làm sườn đồi rực rỡ sắc màu.
Câu hỏi thường gặp
Gầu Tào nghĩa là gì?
Trong tiếng Mông, Gầu Tào nghĩa là chơi ngoài trời, hội chơi đồi. Một số nơi gọi lễ hội này là Say Sán, nghĩa là đạp núi.
Lễ hội Gầu Tào tổ chức vào ngày nào?
Gầu Tào thường diễn ra trong khoảng từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng âm lịch, mỗi nơi tổ chức hai đến ba ngày. Không có ngày chung cho mọi nơi, mỗi xã, mỗi bản chọn ngày riêng.
Ai được tổ chức lễ hội Gầu Tào?
Theo truyền thống, một gia đình hiếm muộn hoặc muốn cầu phúc, cầu sức khỏe xin thầy cúng đứng ra mở hội và thường tổ chức liên tục ba năm. Ngày nay nhiều nơi do chính quyền và cộng đồng cùng tổ chức.
Nguồn tham khảo
- Gầu Tào, hành trình đến di sản, báo Lào Cai.
- Người Mông xã Cao Sơn dựng cây nêu chuẩn bị lễ hội Gầu Tào, báo Lào Cai.
- Hàng ngàn người dân và du khách vui hội Gầu tào xã Tả Van, báo Lào Cai.
- Đón Tết trên non cao, báo Sài Gòn Giải Phóng.