Tiết Thanh Minh và tục tảo mộ
Tiết Thanh Minh là gì, rơi vào khoảng ngày nào, ý nghĩa của tục tảo mộ và những việc nên làm khi đi thăm mộ ông bà.
- Thời gian
- Khoảng ngày 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch
- Nơi
- Cả nước, rõ nhất ở miền Bắc
Tóm tắt nhanh
- Khi nào: tiết Thanh Minh, khoảng 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch, kéo dài khoảng nửa tháng.
- Việc chính: ra mộ dọn cỏ, đắp đất, lau bia, thắp hương; về nhà cúng gia tiên.
- Mang theo: hương hoa, trầu cau, rượu nước, hoa quả, dụng cụ dọn dẹp.
- Cần tránh: mặc đồ sặc sỡ, cười đùa ở nghĩa trang, đốt vàng mã gây cháy.
"Thanh minh trong tiết tháng ba / Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh." Hai câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du đã ghi lại một tục lệ có từ lâu đời: mỗi độ Thanh Minh, con cháu lại về thăm mộ phần ông bà tổ tiên.
Thanh Minh là gì?
Thanh Minh là một trong 24 tiết khí của lịch nông nghiệp, tính theo vị trí của mặt trời chứ không theo mặt trăng. Vì vậy Thanh Minh luôn rơi vào khoảng ngày 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch, thường nằm trong tháng Ba âm lịch. "Thanh minh" nghĩa là trời trong sáng, khí hậu ấm áp, cây cỏ tươi tốt.
Ý nghĩa của tục tảo mộ
"Tảo mộ" là quét dọn, sửa sang mộ phần. Sau mùa mưa xuân, cỏ mọc um tùm, đất có thể sụt lở, nên con cháu ra mộ dọn dẹp, đắp lại đất, thắp hương. Đây là cách thể hiện đạo hiếu, "uống nước nhớ nguồn" và là dịp để cả họ gặp nhau.
Với trẻ con, đi Thanh Minh là lúc được nghe kể về ông bà, cụ kỵ mà mình chưa từng gặp, hiểu mình từ đâu đến.
Cần chuẩn bị
Lễ vật
Dụng cụ
Các bước tảo mộ
- Chuẩn bị: hương, hoa, trầu cau, rượu, nước, hoa quả, bánh kẹo; dụng cụ như cuốc, xẻng nhỏ, dao phát cỏ, khăn lau.
- Dọn dẹp mộ: nhổ cỏ, đắp thêm đất nếu mộ đất bị sụt, lau bia mộ, sơn lại chữ nếu mờ.
- Thắp hương: bày lễ, thắp hương ở mộ, có nơi thắp thêm vài nén cho các ngôi mộ xung quanh không người hương khói.
- Lễ ở nhà: nhiều gia đình về làm mâm cơm cúng gia tiên sau khi đi tảo mộ.
Tảo mộ ở miền Nam
Ở miền Nam và một số nơi miền Trung, việc tảo mộ chủ yếu làm vào cuối tháng Chạp, trước Tết, để mời ông bà về ăn Tết. Tiết Thanh Minh vì thế ít được chú trọng bằng miền Bắc.
Kiêng kỵ
- Không mặc quần áo sặc sỡ, hở hang khi ra nghĩa trang.
- Không cười đùa, nói to, chỉ trỏ vào mộ người khác.
- Không giẫm lên mộ, ngồi lên mộ.
- Không đốt vàng mã, đốt cỏ khô bừa bãi gây cháy, nhất là mùa khô.
- Mang rác về hoặc bỏ đúng nơi quy định.
- Theo quan niệm dân gian, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ thường được khuyên không ra nghĩa trang.
Câu hỏi thường gặp
Thanh Minh năm nay là ngày nào?
Thanh Minh tính theo lịch mặt trời nên hầu như năm nào cũng rơi vào ngày 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch. Việc tảo mộ có thể làm trong cả tiết Thanh Minh, kéo dài khoảng nửa tháng.
Có bắt buộc đi tảo mộ đúng ngày Thanh Minh không?
Không. Con cháu có thể đi vào ngày thuận tiện trong khoảng thời gian này. Quan trọng là có đi, có lòng thành.