Cúng giỗ và các mốc cúng sau tang lễ
Hướng dẫn cúng giỗ: cách tính ngày giỗ âm lịch, các mốc 3 ngày, 49 ngày, 100 ngày, giỗ đầu, giỗ hết; mâm cỗ, các bước, bài khấn mẫu và điều kiêng kỵ.
- Thời gian
- Ngày mất âm lịch của người đã khuất, hằng năm
- Nơi
- Cả nước
- Giờ thường làm
- Lễ tiên thường chiều hôm trước; chính giỗ buổi sáng hoặc trưa
- Người thực hiện
- Con trưởng hoặc người được giao giữ giỗ
Tóm tắt nhanh
- Ngày giỗ: tính theo ngày mất âm lịch, lặp lại mỗi năm.
- Các mốc sau tang lễ: 3 ngày (mở cửa mả), 49 ngày, 100 ngày, giỗ đầu (tròn 1 năm), giỗ hết (năm thứ 2 hoặc 3), sau đó là giỗ thường.
- Lễ tiên thường: nhiều nơi cúng chiều hôm trước để mời người đã khuất về dự giỗ.
- Mâm cỗ: tùy nhà, thường có xôi, gà, canh, các món mặn, hoa quả, và món người mất lúc sinh thời ưa thích.
- Cần tránh: làm giỗ sau ngày chính, cãi vã chia giỗ, để mâm lễ ôi thiu.
Trong văn hóa Việt, người đã khuất không bị lãng quên. Sau tang lễ là một chuỗi mốc cúng lễ, và hằng năm con cháu lại tụ họp vào ngày giỗ để tưởng nhớ.
Các mốc cúng sau tang lễ
| Mốc | Thời điểm | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Cúng ba ngày (mở cửa mả) | Ngày thứ ba sau an táng | Con cháu ra mộ đắp lại, thắp hương |
| Cúng bốn mươi chín ngày | Ngày thứ 49 sau khi mất | Theo quan niệm Phật giáo, linh hồn đi tiếp con đường mới |
| Cúng một trăm ngày (tốt khốc) | Ngày thứ 100 sau khi mất | Từ đây con cháu thôi khóc, dần trở lại nhịp sống |
| Giỗ đầu (tiểu tường) | Tròn một năm ngày mất | Giỗ lớn đầu tiên |
| Giỗ hết (đại tường) | Năm thứ hai hoặc thứ ba | Kết thúc thời gian để tang, bỏ khăn tang |
Sau giỗ hết, ngày giỗ hằng năm được gọi là giỗ thường (cát kỵ), mang không khí ấm cúng của sự sum họp hơn là tang thương.
Cách tính ngày giỗ
- Ngày giỗ tính theo ngày mất âm lịch. Ông mất ngày 12 tháng 3 âm lịch thì hằng năm giỗ vào 12 tháng 3 âm lịch.
- Mốc 49 ngày, 100 ngày tính từ ngày mất, kể cả ngày mất.
- Người mất vào tháng nhuận: các năm sau thường giỗ vào ngày tương ứng của tháng chính (không nhuận).
- Mất vào ngày 30 của tháng đủ, năm sau tháng đó thiếu: thường giỗ vào ngày 29.
Cần sắm sửa
Lễ vật trên bàn thờ
Mâm cỗ giỗ (tham khảo, miền Bắc)
Chuẩn bị khác
Các bước thực hiện
- Chuẩn bị trước vài ngày: báo họ hàng, dọn dẹp bàn thờ, đi chợ.
- Lễ tiên thường (chiều hôm trước): thắp hương, dâng lễ đơn giản, khấn mời người đã khuất về dự giỗ ngày mai. Có thể ra mộ thắp hương.
- Ngày chính giỗ: dâng mâm cỗ lên bàn thờ, thắp hương, người chủ giỗ đọc bài khấn. Con cháu lần lượt thắp hương, vái lạy.
- Hóa vàng khi hương tàn khoảng hai phần ba.
- Hạ lễ, ăn cỗ: cả nhà quây quần, kể chuyện về người đã khuất.
Bài khấn mẫu
Bài khấn viết ngắn gọn theo cấu trúc phổ biến. Mỗi nơi có một dị bản; điều quan trọng là lòng thành, bạn có thể khấn bằng lời của mình. Phần trong ngoặc […] thay bằng thông tin nhà bạn.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Bản gia Táo quân, ngài Bản xứ Thổ địa, cùng các vị thần linh.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại họ [họ].
Tín chủ con là: [họ tên], ngụ tại: [địa chỉ].
Hôm nay là ngày [ngày] tháng [tháng] năm [năm] âm lịch, ngày giỗ của [quan hệ, ví dụ: thân phụ] chúng con là [họ tên người đã khuất].
Nhớ ơn sinh thành dưỡng dục, công lao như trời biển, nhân ngày giỗ, con cháu chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, cơm canh, kính dâng trước án. Kính mời [người đã khuất] về chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an, gia đình hòa thuận, công việc hanh thông.
Chúng con cũng kính mời các cụ tổ tiên nội ngoại cùng về hưởng lễ.
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kiêng kỵ
- Không làm giỗ sau ngày chính giỗ. Nếu cần dời, nên làm sớm hơn (thường là cuối tuần trước đó).
- Không để mâm cỗ ôi thiu, ruồi muỗi; nên đậy lồng bàn.
- Không cãi vã, tranh chấp trong ngày giỗ, nhất là chuyện chia giỗ, tài sản.
- Không cười đùa quá trớn, nói lời thiếu tôn kính khi đang hành lễ.
- Đặt hương, nến xa rèm, đồ dễ cháy.
Mẹo hữu ích
- Lưu ngày giỗ của các cụ vào lịch điện thoại theo âm lịch (nhiều ứng dụng hỗ trợ nhắc theo âm lịch).
- Khi anh em ở xa, có thể góp tiền, góp lễ về nhà người giữ giỗ, hoặc thắp hương ở nơi mình ở cùng giờ.
- Ghi lại tên tuổi, ngày mất của ông bà vào gia phả hoặc một cuốn sổ chung của gia đình.
- Ngày giỗ là dịp tốt để kể cho con cháu nghe về cuộc đời người đã khuất.
Nguồn gốc và ý nghĩa
Tang lễ truyền thống có nhiều nghi thức: khâm liệm, nhập quan, thành phục (phát tang, con cháu chít khăn trắng), viếng, đưa tang và an táng. Ngày nay nhiều nghi thức được giản lược theo nếp sống văn minh, nhưng tinh thần trang nghiêm, tiễn đưa người thân chu đáo vẫn được giữ.
Ngày giỗ là sự tiếp nối của đạo hiếu: con cháu tưởng nhớ người đã khuất như khi họ còn sống. Ở miền Bắc, nhiều nơi còn tục cải táng (sang cát) sau khoảng ba năm: đưa hài cốt từ mộ đất sang tiểu sành, đặt vào mộ mới. Tục này ít phổ biến ở miền Nam.
Câu hỏi thường gặp
Giỗ đầu tính ngày mất hay ngày chôn?
Tính theo ngày mất âm lịch, tròn một năm.
Có thể làm giỗ sớm hơn ngày chính không?
Được. Nhiều gia đình vì công việc làm giỗ vào cuối tuần gần nhất trước ngày giỗ chính. Đến đúng ngày vẫn thắp hương.
Con cháu ở xa không về được thì nên làm gì?
Có thể thắp hương ở nơi mình ở, gọi điện về hỏi han gia đình, hoặc gửi lễ về góp giỗ.