Nếp Việt
Nghi lễ gia đình

Cúng mùng 1 và ngày rằm hằng tháng

Hướng dẫn cúng mùng 1 và ngày rằm hằng tháng tại nhà: lễ vật đơn giản, nên cúng giờ nào, cách thắp hương bàn thờ gia tiên, thổ công, Thần Tài và điều kiêng.

Thời gian
Ngày mùng 1 và ngày 15 mỗi tháng âm lịch
Nơi
Cả nước
Giờ thường làm
Sáng sớm hoặc buổi tối; nhiều nhà thắp từ tối hôm trước
Người thực hiện
Chủ nhà, hoặc người lớn trong gia đình

Tóm tắt nhanh

  • Khi nào: ngày mùng 1 (sóc) và ngày 15 (rằm, vọng) mỗi tháng âm lịch. Nhiều nhà thắp từ tối hôm trước.
  • Lễ vật đơn giản: hoa tươi, hoa quả, nước sạch, hương. Thêm trầu cau, bánh kẹo, xôi chè nếu muốn.
  • Thứ tự thắp hương: thường là ban Phật (nếu có), ban thần linh, thổ công, rồi đến bàn thờ gia tiên; Thần Tài theo nếp nhà.
  • Cần tránh: để bàn thờ bừa bộn, lễ vật héo hỏng, cãi vã và vay mượn trong ngày mùng 1.

Ngày mùng 1 và ngày rằm là hai ngày người Việt quen thắp hương mỗi tháng. Lễ không cần cầu kỳ, quan trọng là đều đặn và thành tâm. Đây cũng là dịp lau dọn bàn thờ, thay hoa, thay nước.

Cần sắm sửa

Lễ vật cơ bản

Tùy thêm

Dọn bàn thờ

Các bước thực hiện

  1. Dọn dẹp: lau bàn thờ, thay nước, bỏ hoa héo, quả hỏng.
  2. Bày lễ: đặt hoa, quả, nước và các lễ vật khác lên từng ban thờ.
  3. Thắp đèn, thắp hương: thắp đèn hoặc nến trước, sau đó thắp hương. Theo quan niệm phổ biến, thường thắp số lẻ: 1, 3 hoặc 5 nén.
  4. Khấn: khấn ngắn gọn, báo ngày, cầu bình an cho gia đình.
  5. Hạ lễ: khi hương tàn, có thể hạ lễ, cả nhà cùng hưởng lộc.

Bài khấn mẫu

Bài khấn viết ngắn gọn theo cấu trúc phổ biến. Mỗi nơi có một dị bản; điều quan trọng là lòng thành, bạn có thể khấn bằng lời của mình. Phần trong ngoặc […] thay bằng thông tin nhà bạn.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại họ [họ].

Tín chủ con là: [họ tên], ngụ tại: [địa chỉ].
Hôm nay là ngày [mùng 1 / rằm] tháng [tháng] năm [năm] âm lịch. Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật kính dâng trước án.

Cúi xin chư vị Tôn thần, gia tiên tiền tổ chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho cả gia đình con mạnh khỏe, bình an, công việc thuận lợi, mọi sự tốt lành.

Tín chủ con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Kiêng kỵ

  • Không để bàn thờ bám bụi, bừa bộn, đặt đồ không liên quan lên bàn thờ.
  • Không dùng hoa giả, quả giả thay cho lễ vật dâng cúng (theo quan niệm truyền thống).
  • Không để hoa héo, quả hỏng lâu ngày trên bàn thờ.
  • Không cãi vã, nói lời không hay trong ngày mùng 1 (quan niệm "đầu tháng" quyết định cả tháng).
  • Nhiều người kiêng cho vay mượn, đòi nợ vào ngày mùng 1.
  • Đặt hương xa rèm, vải; không để trẻ nhỏ nghịch lửa ở bàn thờ.

Mẹo hữu ích

  • Đặt lịch nhắc trên điện thoại cho ngày 14 và 30 (hoặc 29) âm lịch để kịp mua hoa quả.
  • Hoa cúc, hoa huệ giữ được lâu; nên thay nước bình hoa mỗi ngày.
  • Nhà chung cư nhỏ có thể dùng hương ít khói, hoặc đèn thờ điện ngày thường; ngày rằm, mùng 1 thắp hương thật.
  • Ngày rằm có thể ăn chay một bữa nếu gia đình theo đạo Phật.

Nguồn gốc và ý nghĩa

Âm lịch tính theo tuần trăng: mùng 1 là ngày trăng non (sóc), rằm là ngày trăng tròn (vọng). Đây là hai mốc tự nhiên của mỗi tháng, nên người xưa chọn để cúng lễ, tưởng nhớ tổ tiên và cầu bình an. Việc thắp hương đều đặn cũng là cách nhắc mỗi gia đình giữ nếp nhà, giữ đạo hiếu. Xem thêm về ý nghĩa ở bài thờ cúng tổ tiên.

Câu hỏi thường gặp

Cúng mùng 1 nên cúng giờ nào?

Không có giờ bắt buộc. Phổ biến là sáng sớm hoặc buổi tối. Nhiều nhà thắp từ tối ngày 30 (hoặc 29) và tối ngày 14.

Cúng chay hay cúng mặn?

Ngày thường chỉ cần hoa quả, nước, hương là đủ. Nhà có ban Phật thì dâng đồ chay. Bàn thờ gia tiên, thần linh thì tùy nếp nhà.

Thắp bao nhiêu nén hương?

Theo quan niệm phổ biến, thắp số lẻ như 1, 3 hoặc 5 nén. Thực tế mỗi nhà, mỗi vùng có nếp khác nhau.