Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ hay Tết diệt sâu bọ mùng 5 tháng 5 âm lịch: ý nghĩa, những món ăn quen thuộc và các tục lệ ba miền.
- Thời gian
- Mùng 5 tháng Năm âm lịch
- Nơi
- Cả nước
- Năm nay rơi vào
- Thứ Tư, 9/6/2027ngày 5 tháng Năm âm lịch, năm Đinh Mùi, còn 201 ngày
Tóm tắt nhanh
- Khi nào: mùng 5 tháng 5 âm lịch, sáng sớm và giờ Ngọ (11 đến 13 giờ).
- Ăn gì: rượu nếp, mận, vải, dưa hấu, trứng luộc (miền Bắc); bánh ú tro, chè (miền Trung, miền Nam).
- Cúng gia tiên: mâm hoa quả, rượu nếp, bánh tro, xôi chè; không bắt buộc.
- Tục khác: hái lá thuốc giờ Ngọ, buộc chỉ ngũ sắc cho trẻ.
Sáng sớm mùng 5 tháng 5 âm lịch, trẻ con được gọi dậy ăn một bát rượu nếp, vài quả mận chua, mấy quả vải. Người lớn bảo: ăn để "giết sâu bọ". Đó là Tết Đoan Ngọ, một ngày Tết nhỏ giữa năm với nhiều tục lệ thú vị.
Ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ
"Đoan" là mở đầu, "Ngọ" là giờ Ngọ (giữa trưa). Tết Đoan Ngọ rơi vào giữa năm, khi trời bắt đầu nóng, sâu bọ phá hoại mùa màng và con người dễ sinh bệnh. Người xưa làm lễ để cúng tổ tiên, cầu cho mùa màng không bị sâu bệnh và cơ thể khỏe mạnh qua mùa hè.
Vì vậy người Việt còn gọi đây là "Tết diệt sâu bọ" hay "Tết giết sâu bọ".
Ăn gì ngày Tết Đoan Ngọ?
- Rượu nếp cái hoa vàng (miền Bắc): ăn vào sáng sớm, người xưa cho rằng vị men giúp "say" sâu bọ trong người.
- Hoa quả chua và quả mùa hè: mận, vải, dưa hấu, xoài, dứa, đào.
- Trứng vịt luộc (nhiều nơi miền Bắc).
- Bánh ú tro (bánh tro) ở miền Trung và miền Nam: bánh nếp ngâm nước tro, gói lá, ăn với mật mía hoặc đường.
- Chè trôi nước, chè kê ở một số vùng miền Nam.
Cần sắm sửa
Những tục lệ khác
- Hái lá thuốc giờ Ngọ: người miền Bắc lên đồi, ra vườn hái các loại lá như ngải cứu, lá vối, lá ích mẫu đúng giờ Ngọ, mang về phơi khô làm thuốc dùng quanh năm. Dân gian tin lá hái giờ này có dược tính tốt nhất.
- Nhuộm móng tay, buộc chỉ ngũ sắc cho trẻ con để trừ tà, mong khỏe mạnh.
- Bôi rượu lên ngực, rốn, thóp trẻ nhỏ (tục xưa ở một số làng) để đuổi sâu bọ.
- Cúng gia tiên với mâm hoa quả, rượu nếp, bánh tro, xôi chè.
Đoan Ngọ ở các nước châu Á
Không chỉ người Việt, nhiều dân tộc ở châu Á cùng đón Tết mùng 5 tháng 5 với những phong tục khác nhau:
- Trung Quốc: gắn với tích nhà thơ Khuất Nguyên trầm mình trên sông Mịch La. Người ta đua thuyền rồng và ăn bánh ú (zongzi) để tưởng nhớ ông.
- Hàn Quốc: có lễ Dano. Lễ hội Gangneung Danoje được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể.
- Việt Nam: gắn với nông nghiệp và phòng bệnh, nổi bật là tục "giết sâu bọ", ăn hoa quả chua và rượu nếp, hái lá thuốc giờ Ngọ.
Cùng một ngày lễ nhưng mỗi nơi mang ý nghĩa riêng. Với người Việt, Đoan Ngọ là một ngày Tết gần gũi với đời sống ruộng đồng và sức khỏe gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Tết Đoan Ngọ năm nay vào ngày nào?
Luôn là mùng 5 tháng 5 âm lịch. Ngày dương lịch năm nay ghi ở đầu bài.
Nên ăn rượu nếp vào lúc nào?
Theo nếp xưa, ăn ngay sau khi ngủ dậy, trước khi súc miệng, rửa mặt. Trẻ nhỏ chỉ nên ăn một ít.
Có cần cúng gia tiên ngày Đoan Ngọ không?
Nhiều gia đình có thắp hương, dâng mâm hoa quả, rượu nếp, bánh tro. Việc cúng không bắt buộc và tùy nếp từng nhà.