Nếp Việt
Lễ Tết

Tết cơm mới

Tết cơm mới, hay Tết Hạ Nguyên, mùng 10 tháng 10 âm lịch: dâng nồi cơm gạo mới lên tổ tiên sau vụ gặt để tạ ơn trời đất.

Thời gian
Mùng 10 tháng Mười âm lịch
Nơi
Nhiều làng quê và dân tộc
Năm nay rơi vào
Chủ nhật, 7/11/2027ngày 10 tháng Mười âm lịch, năm Đinh Mùi, còn 352 ngày

Tóm tắt nhanh

  • Khi nào: mùng 10 tháng 10 âm lịch, hoặc ngày thu hoạch xong theo từng vùng.
  • Lễ vật: bát cơm gạo mới, cốm hoặc xôi gạo mới, hoa quả, hương hoa.
  • Ý nghĩa: tạ ơn trời đất, tổ tiên sau mùa gặt.

Sau mùa gặt, những hạt gạo đầu tiên được nấu thành nồi cơm thơm dẻo, dâng lên bàn thờ tổ tiên trước khi cả nhà cùng ăn. Đó là Tết cơm mới, một ngày Tết nhỏ mà chan chứa ý nghĩa của văn hóa lúa nước.

Tết cơm mới là gì?

Tết cơm mới còn gọi là Tết Hạ Nguyên hoặc Tết Thường tân (nếm cái mới), thường diễn ra vào mùng 10 tháng 10 âm lịch, sau vụ gặt mùa. Mỗi địa phương có thể chọn ngày khác nhau, tùy thời điểm thu hoạch.

Ý nghĩa của Tết cơm mới là tạ ơn trời đất, thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng, đồng thời mời tổ tiên "nếm" hạt gạo mới trước khi con cháu thưởng thức.

Mâm cúng Tết cơm mới

  • Một bát cơm nấu bằng gạo mới, thơm dẻo.
  • Cốm làm từ lúa non, hoặc xôi gạo mới.
  • Các món ăn quen thuộc của gia đình, hoa quả, hương hoa.

Lễ vật giản dị, quý ở chỗ là thành quả lao động của cả mùa vụ.

Lễ mừng lúa mới của các dân tộc

Không chỉ người Kinh, nhiều dân tộc ở Việt Nam có lễ mừng lúa mới riêng vào mùa thu hoạch, mỗi nơi một ngày, một cách:

  • Các dân tộc Tây Nguyên làm lễ mừng lúa mới với rượu cần, tiếng cồng chiêng, cả buôn làng cùng ăn uống.
  • Người Tày, Nùng, Thái và nhiều dân tộc vùng núi phía Bắc cũng có lễ cơm mới, mời họ hàng, hàng xóm đến chung vui.

Dù khác nhau về hình thức, các lễ đều chung tinh thần biết ơn đất trời và tổ tiên.

Cần sắm sửa

Cách làm lễ

  1. Nấu cơm mới: chọn những hạt gạo đầu tiên của vụ mùa, vo sạch, nấu một nồi cơm thơm.
  2. Bày lễ: xới một bát cơm đầy, bày cùng đĩa cốm hoặc xôi, các món ăn và hoa quả lên bàn thờ.
  3. Thắp hương: khấn mời tổ tiên về nếm cơm mới, tạ ơn trời đất cho mùa màng.
  4. Cả nhà cùng ăn: sau khi hạ lễ, cả nhà ăn bữa cơm đầu tiên bằng gạo mới, có nơi mời cả hàng xóm.

Cốm và mùa lúa mới

Gắn với mùa lúa mới là cốm, món quà quê làm từ lúa nếp non. Cốm làng Vòng (Hà Nội) nổi tiếng từ lâu, mùa cốm rộ vào mùa thu. Cốm được dùng trong nhiều lễ: Tết cơm mới, Trung Thu, và bánh cốm trong lễ ăn hỏi.

Mẹo hữu ích

  • Ở thành phố, có thể mua gạo mới của vụ mùa ở các cửa hàng gạo quê, hoặc nhờ người thân ở quê gửi lên.
  • Gạo mới nhiều nước hơn gạo cũ, khi nấu nên cho bớt nước để cơm không bị nhão.
  • Đây là dịp tốt để kể cho trẻ nghe về hạt gạo, về công việc đồng áng của ông bà.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố không làm nông có cần cúng Tết cơm mới không?

Không bắt buộc. Nhiều gia đình thành phố vẫn mua gạo mới, cốm mới về thắp hương như một cách giữ nếp quê.

Tết cơm mới có phải ngày nghỉ không?

Không. Đây là ngày lễ dân gian.