Thờ Thành hoàng làng
Thành hoàng làng là ai, vì sao mỗi làng Việt có một ngôi đình thờ vị thần bảo hộ, và lễ hội làng gắn với hương ước, lệ làng.
- Thời gian
- Lễ hội làng, thường đầu xuân hoặc mùa thu
- Nơi
- Làng quê, rõ nhất ở Bắc Bộ
Tóm tắt nhanh
- Thành hoàng: vị thần bảo hộ làng, có thể là thần núi sông hoặc người có công.
- Đình làng: nơi thờ Thành hoàng và là nơi sinh hoạt chung của làng.
- Lễ hội làng: thường đầu xuân hoặc ngày sinh, ngày hóa của vị thần.
"Cây đa, bến nước, sân đình" là hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam. Ngôi đình là trái tim của làng, nơi thờ vị thần bảo hộ cả cộng đồng: Thành hoàng làng.
Thành hoàng là ai?
Thành hoàng là vị thần được dân làng tôn thờ để che chở, phù hộ cho làng. Mỗi làng có thể thờ một hoặc vài vị, với nguồn gốc khác nhau:
- Nhiên thần: thần núi, thần sông, thần đất.
- Nhân thần: người có công lập làng, dạy nghề cho dân làng (tổ nghề), danh tướng, anh hùng có công với đất nước.
Các vị Thành hoàng thường được các triều đại phong kiến ban sắc phong, ghi nhận công đức. Sắc phong được giữ gìn cẩn thận trong đình.
Đình làng
Đình làng vừa là nơi thờ Thành hoàng, vừa là nơi hội họp, bàn việc làng, xử kiện theo hương ước. Kiến trúc đình với mái cong, đầu đao vút, cột gỗ lớn và chạm khắc tinh xảo là một kho tàng nghệ thuật dân gian.
Hương ước và lệ làng
Mỗi làng có hương ước, quy định cách cư xử, nghĩa vụ, việc lễ hội, khen thưởng, xử phạt. Câu "phép vua thua lệ làng" cho thấy sức mạnh của lệ làng trong đời sống cộng đồng xưa.
Lễ hội làng
Hằng năm, làng mở hội để tế lễ Thành hoàng, thường vào đầu xuân hoặc ngày sinh, ngày hóa của vị thần. Lễ hội gồm phần lễ trang nghiêm (rước kiệu, tế lễ) và phần hội vui tươi (vật, đu, kéo co, hát chèo, quan họ…). Đây là dịp gắn kết cộng đồng, con cháu đi xa trở về.
Lễ hội làng diễn ra thế nào?
- Rước nước: nhiều làng mở đầu bằng lễ rước nước từ sông, giếng về đình để làm lễ mộc dục (tắm tượng, lau bài vị).
- Tế lễ: các cụ cao niên trong làng, trong trang phục tế, dâng hương, đọc văn tế ca ngợi công đức Thành hoàng.
- Rước kiệu: kiệu thần được rước quanh làng hoặc từ đình ra đền, miếu, cầu cho cả làng bình an.
- Phần hội: đấu vật, đu tiên, kéo co, chọi gà, hát chèo, hát quan họ, thi nấu cơm…
- Thụ lộc: dân làng cùng hưởng lộc, con cháu đi xa trở về gặp gỡ.
Những ngôi đình cổ nổi tiếng
Nhiều ngôi đình làng đã trở thành di tích quốc gia nhờ giá trị kiến trúc và chạm khắc, như đình Tây Đằng (Hà Nội), đình Đình Bảng (Bắc Ninh), đình Chu Quyến (Hà Nội). Đến thăm những ngôi đình này, ta có thể thấy cả một thế giới chạm khắc dân gian trên vì kèo: cảnh làng quê, trai gái, rồng phượng, muông thú.
Ứng xử khi vào đình
- Ăn mặc lịch sự, kín đáo.
- Không ngồi, đứng lên bậc thềm cao của hậu cung.
- Không tự ý vào hậu cung (nơi thờ thần) khi không được phép.
- Không leo trèo, viết vẽ lên cột, vách gỗ cổ.
Câu hỏi thường gặp
Đình, đền, chùa, miếu khác nhau thế nào?
Đình thờ Thành hoàng và là nơi sinh hoạt của làng; đền thờ thần hoặc nhân vật lịch sử; chùa thờ Phật; miếu là nơi thờ thần nhỏ hơn, thường ở đầu làng, gốc cây.
Làm sao biết làng mình thờ vị Thành hoàng nào?
Có thể hỏi các cụ cao niên, ban quản lý đình, hoặc xem sắc phong, thần tích lưu giữ ở đình.