Nếp Việt
Lễ hội

Lễ hội Katê của người Chăm

Lễ hội Katê, lễ hội lớn nhất của người Chăm theo đạo Bà-la-môn ở Ninh Thuận, Bình Thuận: rước y trang, mở cửa tháp, tắm tượng thần.

Thời gian
Tháng 7 lịch Chăm, khoảng tháng 9 đến tháng 10 dương lịch
Nơi
Các đền tháp Chăm vùng Ninh Thuận, Bình Thuận

Tóm tắt nhanh

  • Khi nào: tháng 7 lịch Chăm, khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10 dương lịch.
  • Ở đâu: tháp Pô Klong Garai, Pô Rômê, Pô Inư Nưgar và các làng Chăm.
  • Nghi lễ chính: rước y trang, mở cửa tháp, tắm tượng thần, đại lễ.
  • Cần nhớ: tôn trọng khu vực hành lễ, hỏi trước khi chụp ảnh.

Mỗi mùa thu, những tháp Chăm cổ kính bằng gạch đỏ trên vùng đất nắng gió Ninh Thuận, Bình Thuận lại rộn ràng tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai. Đó là lễ hội Katê, lễ hội lớn nhất trong năm của đồng bào Chăm theo đạo Bà-la-môn.

Ý nghĩa của Katê

Katê là dịp người Chăm tưởng nhớ các vị thần, các vị vua có công với dân tộc như thần Pô Klong Garai, Pô Rômê, nữ thần Pô Inư Nưgar, đồng thời tưởng nhớ tổ tiên, ông bà. Lễ hội cũng là dịp cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và gia đình bình an.

Thời gian

Katê diễn ra vào ngày 1 tháng 7 theo lịch Chăm, thường rơi vào khoảng cuối tháng 9 đến tháng 10 dương lịch. Lễ kéo dài khoảng ba ngày: ngày đầu ở đền tháp, sau đó ở làng và ở từng gia đình.

Các nghi lễ chính

  1. Rước y trang: y phục của thần được lưu giữ ở làng người Raglai, được rước về tháp trong không khí trang trọng.
  2. Lễ mở cửa tháp: vị chức sắc làm lễ mở cửa tháp, xin phép thần linh.
  3. Lễ tắm tượng thần: tượng được tắm bằng nước thơm, mặc y trang.
  4. Lễ chính (đại lễ): dâng lễ vật, cầu nguyện, có các điệu múa Chăm uyển chuyển.

Sau phần lễ ở tháp, các làng và gia đình tiếp tục cúng lễ, mời họ hàng, bạn bè đến chung vui, ăn uống, ca múa.

Âm nhạc và múa Chăm

Trống Ginăng, trống Paranưng và kèn Saranai là linh hồn âm nhạc của lễ hội. Các thiếu nữ Chăm trong trang phục truyền thống múa quạt, múa đội nước, tạo nên nét đẹp riêng.

Ứng xử khi dự lễ

  • Không vào khu vực bên trong tháp khi chưa được phép.
  • Không chạm vào tượng, đồ lễ, y trang của thần.
  • Không mặc quần áo hở hang; nên mặc lịch sự, kín đáo.
  • Không chụp ảnh đèn flash sát mặt các vị chức sắc khi đang hành lễ.

Kinh nghiệm dự lễ

  • Hỏi trước lịch chính thức của năm vì ngày Katê thay đổi theo lịch Chăm.
  • Đến sớm vào buổi sáng để xem lễ rước y trang lên tháp.
  • Sau phần lễ ở tháp, nếu được mời, hãy ghé thăm các làng Chăm để thấy không khí lễ tại gia đình.

Katê trong mỗi gia đình

Sau phần lễ ở đền tháp, lễ Katê được tiếp tục ở làng và trong từng gia đình. Người Chăm làm lễ cúng tổ tiên, ông bà tại nhà, rồi mời họ hàng, bạn bè, hàng xóm (cả người Kinh, người Raglai) đến chung vui. Đây cũng là dịp con cháu đi làm ăn xa trở về, gia đình sum họp.

Trong những ngày lễ, các làng Chăm như Mỹ Nghiệp, Bàu Trúc (nổi tiếng nghề gốm) rộn ràng tiếng trống, các cuộc thi văn nghệ, thể thao, thi đội nước, thi dệt thổ cẩm.

Ẩm thực ngày lễ

Mâm lễ và mâm tiếp khách ngày Katê thường có các món bánh truyền thống của người Chăm như bánh gừng, bánh tét, bánh ít, cùng các món ăn từ gà, dê và rau củ địa phương. Bánh gừng có hình dáng giống củ gừng, giòn xốp, là món quà quen thuộc mà nhiều du khách mua về làm quà.

Câu hỏi thường gặp

Du khách có được dự lễ hội Katê không?

Có. Lễ hội ở các tháp như Pô Klong Garai thu hút nhiều du khách. Nên ăn mặc lịch sự, không chen vào khu vực hành lễ và hỏi trước khi chụp ảnh người hành lễ.

Katê có phải Tết của người Chăm không?

Katê là lễ hội lớn nhất trong năm của người Chăm Bà-la-môn, nhiều người coi như dịp Tết. Người Chăm Bàni có lễ Ramưwan riêng.